فراز و نشیب توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران

n3400276-5643533

انرژی‌های تجدیدپذیر که از آنها به انرژی‌های پاک هم تعبیر می‌شود، علاوه بر سازگاری با محیط زیست، منابع پایان‌ناپذیر انرژی هستند که همواره و همه جا در دسترس قرار دارند. این ویژگی‌های بی‌بدیل سبب شده که کشورهای مختلف، سرمایه‌گذاری هنگفتی برای استحصال و بهره‌برداری از این انرژی‌ها انجام دهند. حجم سرمایه‌گذاری‌ها به اندازه‌ای است که برخی از کشورهای اروپایی تا چنددهه آینده بخش اعظم برق مصرفی خود را از نیروگاه‌های تجدیدپذیر تامین خواهند کرد.
سرزمین پهناور ایران به واسطه برخورداری از تنوع اقلیمی و آب و هوایی، از ظرفیت بسیار خوبی برای توسعه انواع انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله خورشیدی، بادی، زمین‌گرمایی، زیست‌توده و امواج برخوردار است، اما متاسفانه سهم انرژی استحصال شده از منابع تجدیدپذیر، به راستی ناچیز است. این در حالی است که برنامه ششم توسعه، وزارت نیرو را مکلف به احداث ۵۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر تا پایان برنامه کرده است.

ضرورت هدف‌گذاری در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر
علی بختیار، عضو کمیسیون انرژی مجلس در این ارتباط به صنعت و توسعه می‌گوید: در برنامه ششم توسعه پیش‌بینی شده است که ۵ درصد از برق کشور از طریق انرژی‌های تجدیدپذیر تامین شود. بر این اساس، به متقاضیان سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر پروانه‌هایی اعطا شده است.
وی با اشاره به پیش‌فرض‌های احداث نیروگاه‌های خورشیدی، یادآور می‌شود: اصولا در دنیا معمول است که رگولاتورها اولا زیرساخت‌های لازم را برای احداث نیروگاه فراهم می‌کنند، ثانیا مناطق مختلف را از نظر میزان تابش و امکانپذیری احداث سایت‌های نیروگاه تجدیدپذیر بررسی می‌کنند.
بختیار، سطح تکنولوژی را از دیگر موارد مهمی می‌داند که رگولاتورها نسبت به آن حساسیت دارند و گام به گام در جهت ارتقای آن حرکت می‌کنند.
این عضو کمیسیون انرژی مجلس در ادامه می‌افزاید: ارزیابی تعداد فعالان اقتصادی متناسب با شرایط بازار از مسائل مهمی است که باید به آن توجه کرد. به عنوان مثال، در زمینه بهره‌برداری از انرژی خورشیدی در یک استان، ما نباید با تعدد پروانه‌های مختلف مواجه باشیم. تعدد پروانه‌ها باعث خستگی شرکت‌های برق منطقه‌ای می‌شود که می‌خواهند برای اینها فیدر مناسب تهیه کنند.
وی با تاکید بر ضرورت هدفگذاری در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، تصریح می‌کند: این موضوعات می‌بایست توسط ساتبا (سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق) دیده شود و بر این اساس، هدفگذاری صورت بگیرد. این سازمان باید هدفگذاری کند که هرسال می‌خواهد به چه میزان نیروگاه‌های خورشیدی، بادی، ژئوترمال و… را توسعه دهد و در کدام مناطق کشور این قابلیت توسعه وجود دارد؟
بختیار، عملکرد وزارت نیرو در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را عقب‌تر از اهداف پیش‌بینی شده می‌داند و اظهار می‌کند: متاسفانه ما نتوانستیم طبق اهداف پیش‌بینی شده گام برداریم. یعنی در سال اول برنامه باید به گونه‌ای پیش می‌رفتیم که یک درصد از برق کشور را از تجدیدپذیرها تامین کنیم و به تدریج تا پایان برنامه این رقم را به ۵ درصد افزایش دهیم. این در حالی است که وضعیت برق کشور هم از نظر تقاضا و هم از نظر عرضه رو به توسعه است. بنابراین ساتبا به عنوان متولی این امر باید به طور جدی‌تر کار کند.

اهداف برنامه‌های ۵‌ساله
محقق نشده است
این، همان موضوعی است که هدایت‌الله خادمی، دیگر عضو کمیسیون انرژی مجلس هم بر آن تاکید می‌کند: به نظر من، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر متناسب با برنامه‌ها و نیازهای کشور نبوده است. از زمانی که سازمان انرژی‌های نو تشکیل شد تا به امروز که عنوان آن تغییر کرده است، اتفاق خاصی در این بخش نیفتاده است. می‌توان گفت که اقدامات انجام شده تقریبا شکل تفننی داشته است. به جز یکی دو اقدام قابل توجه که در سبلان، نیروگاه زمین‌گرمایی زدند و آن هم رها شد و نیز اقداماتی که در منجیل صورت گرفت، در مناطق دیگر کار خاصی انجام نشده است.
وی می‌افزاید: در دیگر کشورها با وجود آنکه شاید در طول سال چندماه بیشتر آفتاب نداشته باشند، توسعه نیروگاه‌های انرژی خورشیدی به صورت جدی دنبال می‌شود اما در کشور ما که ۱۰-۱۱ ماه از سال آفتاب دارد، استفاده خاصی از این موهبت طبیعی نشده است.
خادمی با اشاره به تعهد ایران به اجلاس کاپ ۲۱ برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰، می‌گوید: اگر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور با همین سرعت پیش برود، قادر به انجام تعهدمان به کاپ ۲۱ هم نخواهیم بود. اگر به اهداف پیش‌بینی شده در برنامه‌های پنج‌ساله قبل توجه کنید، می‌بینید که در دستیابی به آن اهداف هم موفق نبودیم. شاید حداکثر موفق به اجرای ۲۰ تا ۲۵ درصد اهداف برنامه شدیم. احتمالا درصدی از اهداف برنامه ششم را هم انجام می‌دهیم و بقیه روی هم انباشت می‌شوند. متاسفانه این ناشی از گرفتاری مدیریتی است که در همه دولت‌ها با آن مواجه بوده‌ایم.

جهش سرمایه‌گذاری
با اختصاص عوارض فروش برق
اما اسدالله قره‌خانی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، روند طی شده در سال‌های اخیر در زمینه توسعه‌ انرژی‌های تجدیدپذیر را مثبت ارزیابی می‌کند و معتقد است: در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر به ویژه خورشیدی و بادی، در یکی دو سال اخیر حرکت‌های خوبی انجام شده است و اگر شیب سرمایه‌گذاری به همین صورت ادامه یابد، حتی می‌توانیم تا پیش از پایان برنامه ششم به ظرفیت تولید ۵۰۰۰ مگاوات دست یابیم.
وی تصریح می‌کند: در سال گذشته مقرر شد نیمی از عوارض ۵۰ ریالی حاصل از فروش هرکیلووات ساعت برق که سرجمع آن ۱۱۰۰ میلیارد تومان درآمد برای وزارت نیرو به همراه داشت، به توسعه روستاها اختصاص یابد و ۵۰ درصد دیگر هم برای تولید برق تجدیدپذیر منظور شود. این امر باعث شد که با جهشی در این بخش مواجه شویم و در لایحه بودجه امسال نیز این رقم به جای ۵۰ ریال معادل ۸ درصد پیش‌بینی شده است که تقریبا رقمی بین ۵۰ تا ۶۰ ریال به ازای هرکیلووات ساعت می‌شود.
قره‌خانی در عین حال خاطرنشان می‌کند: تا امروز جذب سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر خوب بوده است اما با یک مشکل هم مواجه شدیم که بیشتر از ناحیه سازمان مدیریت بود. مشکل این بود که پول دریافتی از مردم در قالب عوارض مصرف برق در سال گذشته می‌بایست به حسابی خاص در سازمان مدیریت واریز می‌شد و پس از مبادله موافقتنامه، برای وزارت نیرو تخصیص پیدا می‌کرد و توزیع می‌شد. متاسفانه سازمان مدیریت بیش از ۳۰۰-۴۰۰ میلیارد تومان از ۱۱۰۰ میلیارد تومان را تخصیص نداد و ما هم به دنبال این هستیم که این حق و حقوق گرفته شود. به هرحال باید به این موضوع توجه کرد که دولت تحت هیچ شرایطی اجازه برداشت از این مبلغ و هزینه آن در جاهای دیگر را ندارد چراکه این مبلغ جزو درآمدهای دولت نیست بلکه پرداختی مردم برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است.

ظرفیت تجدیدپذیرها
به ۵۰۰ مگاوات می‌رسد
آرش کردی، مدیرعامل شرکت توانیر نیز با دفاع از عملکرد وزارت نیرو در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، می‌گوید: وزارت نیرو مجوزهای لازم و هرآنچه در قالب قراردادهای خرید برق تضمینی از نیروگاه‌های تجدیدپذیر لازم بوده را صادر کرده است. اما چون توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به شکل فعلی آن، حرکت جدیدی است، نیاز به یک سری هماهنگی‌ها و تدابیر جدید دارد تا راه بیفتد. به نظر می‌رسد روندی که تاکنون طی شده، روند خوبی بوده و نمی‌توان گفت از اهداف عقب هستیم.
وی در ادامه می‌افزاید: ما در سال گذشته با رشد ۲۰۰-۳۰۰ درصدی در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نسبت به گذشته روبه‌رو بودیم و فکر می‌کنم ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر تا زمان پیک مصرف امسال به ۵۰۰ مگاوات خواهد رسید.

توقف طرح احداث نیروگاه خورشیدی در مشاعات ساختمان
یکی از برنامه‌های وزارت نیرو و سازمان انرژی‌های نو در سال‌های گذشته، طرح احداث نیروگاه خورشیدی در مشاعات ساختمان بود. بر این اساس، ساکنان واحدهای مسکونی و تجاری می‌توانستند با نصب پنل‌های خورشیدی بر پشت بام ساختمان خود، برق تولیدی از این طریق را به وزارت نیرو بفروشند طرحی که البته با استقبال سرد هم‌وطنان مواجه شد.
حاجی رضا تیموری، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان تهران از توقف این طرح خبر می‌دهد و اظهار می‌کند: در سال‌های گذشته وزارت نیرو طرحی را برای مشارکت با هم‌وطنان برای احداث نیروگاه خورشیدی در پشت بام منازل اعلام کرد. با وجود فراخوان‌هایی که داده شد، مردم میل و رغبت زیادی به این کار نشان ندادند و استقبال چندانی از این طرح به عمل نیامد.
وی با اشاره به دلایل بی‌میلی مالکان ساختمان‌ها برای نصب پنل‌های خورشیدی، خاطرنشان می‌کند: همانطور که می‌دانید استحصال انرژی خورشیدی به سرمایه اولیه نسبتا زیادی نیاز دارد و برگشت سرمایه آن هم زمان می‌برد. علاوه بر این، در آپارتمان‌هایی که مالکیت اشتراکی دارند، ساکنان تمایل زیادی برای نصب نیروگاه خورشیدی بر پشت بام منازل نشان ندادند.
اما مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان تهران تاکید می‌کند: با این حال، سرمایه‌گذاری در این بخش از شرایط خوبی برخوردار بود. شهروندان می‌توانستند بر پشت بام منازل خود نیروگاه احداث کنند و برق تولیدی را به شرکت برق بفروشند. در این صورت هر کیلووات انرژی تولیدی را با قیمت ۸۰۰ تومان به شرکت برق می‌فروختند و در مقابل هر کیلووات انرژی را با قیمت ۵۰-۶۰ تومان خریداری می‌کردند.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *