سیاست داخلی پس از شکاف آتلانتیک

626a2e3c89a94d07bfe8ea159cf95bcb

برجام که قرار بود نقطه پایانی بر پرونده هسته‌ای ایران باشد، وارد پیچ تاریخی تازه‌ای شده است. اعلام خروج آمریکا از برجام اتفاقی نبود که نتوان انتظار آن را کشید. همان‌طور که انتظار می‌رفت و طی ماه‌های گذشته از سوی مسوولان مختلف دستگاه دیپلماسی و همین‌طور زعمای دولت پیش‌بینی شده بود، رییس‌جمهور آمریکا که حضورش در کارخ سفید اتفاقی غیر‌مترقبه برای جهان اعم از متحدان و مخالفان آمریکا بود، سرانجام با ابراز انتقادات و اتهاماتی تند علیه ایران و دستاوردهای دیپلماتیک دولت اوباما، اعلام کرد که این کشور از برجام خارج شده و در فرجه‌ای مشخص مهلت داد تا شرکت‌ها و سرمایه‌گذارانی که با ایالات متحده همکاری دارند و از سوی دیگر در ایران نیز اقدام به فعالیت و سرمایه‌گذاری کرده‌اند از این کشور خارج شوند تا مشمول قوانین تحریمی ایالات متحده نشوند.
همزمان با اعلام این تصمیم از سوی ترامپ، موگرینی، هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اروپا هم مصاحبه‌ای ترتیب داد تا موضع منتقدانه اروپا علیه تصمیم ترامپ را اعلام کند و بر لزوم حفظ برجام و تعهد اروپا به مفاد آن تصریح نماید.
اگرچه منتقدان دولت انتظار داشتند که دولت و حتی نظام موضوعی احساسی و هیجانی در قبال تصمیم ترامپ ابراز کند اما بلافاصله بعد از اعلام مواضع ترامپ، رییس‌جمهور با حضور در برنامه زنده تلویزیونی، ضمن تقبیح خلف عهد ایالات متحده و نام بردن از آن به‌عنوان موجودی مزاحم، اعلام کرد که ایران در فرجه و زمانی مشخص همکاری با اروپا برای تداوم برجام را در دستور کار خواهد داشت و اگر طی چندماه پیش رو انتظارات ایران از برجام و تعهدات اروپا عملی نشود، ایران نیز ضمن از سرگیری برنامه هسته‌ای خود، از برجام خارج خواهد شد.
مواضعی که رییس‌جمهور اعلام کرد از سوی رهبر معظم انقلاب نیز مورد حمایت قرار گرفت. رهبر معظم انقلاب ضمن تاکید بر عدم اطمینان به اروپا و قدرت‌های غربی، مجال برای کسب تضمین عملی از این کشورها را مورد حمایت قرار دادند و اعلام کردند که تا حصول اطمینان از اجرای تعهدات اروپا، ایران متعهد به اجرای برجام خواهد بود و در غیر‌این صورت و در شرایطی که انتظارات بحق ایران تحقق نیابد، جمهوری اسلامی نیز از برجام خارج خواهد شد.
اعلام خروج آمریکا از برجام از سوی معدودی از کشورها مورد استقبال قرار گرفت که در رأس آنها رژیم صهیونیستی و متحدان تازه یافته عرب از جمله امارات، عربستان و بحرین بودند؛ کشورهایی که در طول انجام مذاکرات مخالفان سرسخت این مذاکرات جلوه نمودند و تمام توان دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از تحقق برجام به‌کار بستند. شاید شیطنت‌های نظامی اسرائیل در سوریه که با پاسخ پدافند موشکی سوریه مواجهه شد و اسرائیلی‌ها اصرار داشتند از آن به‌عنوان تحرکات نظامی ایران در سوریه و بلندی‌های جولان یاد کنند نیز بی‌ارتباط با اعلام خروج آمریکا از برجام نبود. مواجه نظامی که پس از آخرین نبرد اسرائیل و اعراب، بزرگ‌ترین تحرک و مواجهه نظامی در مرزهای فلسطین اشغالی بود و آخرین خبرها در هنگام نگارش این گزارش کماکان از وجود تنش‌ها و حملات گاه به گاه اسرائیل به برخی اهداف در سوریه حکایت دارد.
آنچه پس از خروج آمریکا از برجام رخ داده، تشدید شکاف آتلانتیک است. اروپا و آمریکا در دوره اوباما توانستند بر سر تحریم ایران اجماع کنند. این اجماع و تحریم‌ها در نهایت به مذاکرات ۱۲ ساله‌ای انجامید که حاصل آن برجام بود. عدم انتفاع کامل ایران از برجام و حالا خروج آمریکا از برجام باعث شده تا شکاف آتلانتیک بار دیگر فعال شود و این فعالیت درحالی است که این‌بار منافع پرستیژی اروپا علاوه بر منافع کم و زیاد اقتصادی آن با برجام گره خورده است.
اروپا تضمین عملی خود به ایران برای مقابله با تحریم‌های ثانویه آمریکا را با پیش کشیدن «مقررات محدودسازی تحریم‌ها» که عملا شرکت‌های اروپایی را در مقابل تحریم‌های آمریکا حمایت می‌کند، مطرح ساخته؛ مقرراتی که پذیرش آن به‌عنوان تضمین عملی، نیازمند به روزرسانی و صرف وقت مشخصی است.
مقررارت محدود‌سازی که اروپا بر آن اصرار دارد به آن معنی است که «اتحادیه اروپا می‌تواند مانع از آن شود که شرکت‌های اروپایی تحریم‌های آمریکا را اجرا کنند یا دادگاه‌های آمریکا شرکت‌های اروپایی را برای سرپیچی از تحریم‌ها جریمه کرده. اگر شرکتی اروپایی به واسطه تحریم‌های آمریکا دچار خسارتی شود، با مقررات بازدارنده، اروپایی‌ها می‌توانند غرامت چنان خسارتی را با مصادره دارایی‌ نهادهای آمریکایی بپردازند.»
اما شاید مهم‌ترین و پر چالش ترین موضوع در ارتباط با خروج آمریکا از برجام، انعکاس آن در فضای سیاست داخلی بود. از نظر آمادگی اقتصادی دولت تدابیری را از ماه‌های گذشته آغاز کرده بود که کمترین تنش‌ها در فضای اقتصادی را پس از اعلام خروج از برجام شاهد باشیم. اگرچه اعلام خروج بر بازار بی‌تاثیر نبود اما واقعیت آن است که انتظاری که برخی تحلیلگران از وجود تنش‌های فراوان و ناآرامی اقتصادی در بازار داشتند رنگ تحقق نیافت. اجرای تصمیمات دولت در خصوص ارز و کاربست سفت و سخت تخصیص منابع ارزی به کالاهای ضروری و با نرخ مشخص و ثابت و اعلام مواضع اطمینان بخش از سوی چهره‌های اقتصادی دولت برای مدیریت شرایط و عدم خدشه بر فعالیت اقتصادی و معیشت مردم، ثبات نسبی برای بازار و فعالان اقتصادی را فراهم کرد اما در حوزه سیاست داخلی شرایط متفاوت بود.
درحالی که منتقدان پرو پا قرص برجام از همان ابتدای آغاز مذاکرات و در حین آن فرجام مذاکرات را به کام آمریکا ارزیابی کرده و ثمره برجام را یک عقب‌نشینی بزرگ از خطوط قرمز نظام ارزیابی کرده و از برجام به‌عنوان بهترین هدیه به غرب یاد می‌کردند اما علام خروج آمریکا از برجام تناقض خوانی‌های همیشگی تندروها را گرمایی دوباره بخشید.
حسین شریعتمداری، مدیرمسوول کیهان درحالی که مدت‌ها بر این ترجیع‌بند اصرار می‌کرد که آمریکا از برجام خارج نخواهد شد چراکه بهترین هدیه و وسیله برای مهار ایران را در اختیار دارد، مواجهه خود با شرایط جدید را با این توجیه که اعلام خروج ترامپ ناشی از اطمینان از بقای ایران در برجام و حاصل سخنرانی‌های رییس‌جمهور در این خصوص است، پوشش داد!
از سوی دیگر در حالی که نگرانی از خروج شرکت‌های بزرگ از ایران موضوعی عینی است، مخالفان برجام طی دو سالی که از اجرای توافق می‌گذرد، همواره در پی ثمرات عینی برجام بودند و بر این نکته تاکید می‌کردند که برجام نتوانسته حضور سرمایه‌های خارجی در کشور را به همراه داشته باشد. حال اما تیترهای عموم رسانه‌های منتقد پر است از تاثیر خروج آمریکا از برجام بر سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در ایران!
آنچه نمی‌توان از آن چشم پوشید آن است که حراست از برجام و دستاوردهای آن برای کشور ظرافت خاصی را در شرایط کنونی می‌طلبد. آنچه موجب نگرانی است آن است که تحلیل‌های مخالفان دولت حدودی فراتر از دایره مخالف خوانی با کابینه دوازدهم و رویکردهای آن را در برگرفته و بی‌عنایت به منافع ملی باعث تضعیف عملکرد مدافعان مواضع نظام در عرصه بین‌المللی می‌شود. در حالی که وزیر خارجه مذاکرات حساسی را با طرف‌های اروپایی بر سر اعمال قانون محدودسازی تحریم‌ها پیش می‌برد، رسانه‌های مخالف از لزوم تغییر در تیم دیپلماسی کشور سخن به میان می‌آوردند و با طرح ادعاهایی مهمل درباره دستگیری جاسوس از تیم مذاکراتی عملا در راستای تضعیف موضع دستگاه دیپلماسی قدم برداشتند؛ موضوعی که مورد تذکر رییس‌جمهور و معاون اول وی هم قرار گرفت.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *