رقابت سرمایه ‏گذاران بخش‌خصوصی در تولید سریال

hosein-parsaei

حسین پارسایی، مدیر کل دفتر نمایش خانگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، طی گفت‌وگوی مفصلی به پرسش‏هایی در رابطه با وضعیت اقتصادی شبکه نمایش خانگی، تولید سریال، جذابیت سریال‌سازی برای بخش خصوصی و نیز مشکلات و موانعی که در مسیر صادرات وجود دارد پاسخ گفته است. وی معتقد است شبکه نمایش خانگی به‌خصوص به مدد تولید و عرضه سریال به رونق نسبی رسیده است و گردش مالی آن چیزی حدود دو تا سه برابر گردش مالی سینما تخمین زده می‏شود.

از همان ابتدای دهه ۷۰ که شبکه نمایش خانگی یا ویدئو رسانه وارد بازار محصولات فرهنگی شد با چه انگیزه‏ای شروع به کار کرد؟
شبکه نمایش خانگی براساس قانون مصوب در دهه ۷۰ یک ضرورت فرهنگی بود و دریچه‏ای نو و تازه برای توسعه و گسترش محصولات سمعی و بصری تا از همه ظرفیت‌های قانونی موجود استفاده شود. یکی از این ظرفیت‌ها توزیع فیلم‌ها و سریال‌های تولیدی در این شبکه بود؛ موضوعی که علاوه بر تلویزیون می‌توانست برای دست اندرکاران و مردم به ویژه مقابله با شبکه‌های ماهواره‌ای راهگشا باشد و متناسب با سلیقه‏های گوناگون و بر مبنای ارزش‏های اجتماعی فعایت کند. شبکه گسترده‏ای از تولید محتوا تا عرضه به طرق مختلف DVD وامروز VOD. شبکه نمایش خانگی از زمانی که به چرخه تولید محتوا ورود پیدا کرد به یک استقلال نسبی رسید. متعاقب آن مراکز ویدیو رسانه و پخش آمدند و الان به تاثیرگذاری بالایی رسیده است.
به لحاظ اقتصادی چه کمکی به بازار فیلم و سریال کرد؟
به اعتقاد بسیاری از صاحب‌نظران شبکه نمایش خانگی می‌تواند مقوم حوزه سینما باشد. چندین سریال ماه‏ها در حال ساخت هستند که نوعا همان عوامل هنری، فنی و اجرایی به ویژه بازیگران، تصویربردار، نورپرداز، صحنه و تولید محصولات سینمایی در ساخت سریال‌ها همکاری دارند. البته تعدادی از عزیزان در کسوت تهیه‌کننده معتقدند که شبکه نمایش خانگی در شکل فعلی به خاطر تداوم زمانی ساخت (سریال‌سازی) با جذب بازیگران مطرح و دستمزدهای غیرمتعارف در چرخه تولید سینما اختلال ایجاد کرده است. من معتقدم این کارآفرینی به نفع سینماست. ساخت یک سریال به طور متوسط ۶ ماه طول می‏کشد و به طورمستمر همه مشاغل و صنوف سینمایی می‏توانند در تولید آن کمک کنند، اساسا هیچ خط قرمزی بین تولید سریال در شبکه نمایش خانگی و سینما نیست.
همان هنرپیشه و آدم‏ها در یک مدیوم دیگر کار می‏کنند. مدیومی که در بازتعریف خودش نسبت به جامعه هدف تمام ظرفیت‏ها و حساسیت‏ها را در نظر می‏گیرد، ذائقه مخاطب را می‌شناسد. این تنوع موضوعی و ساختاری کمتر در مدیوم‏های دیگردیده می‏شود.
از چه زمانی شبکه نمایش خانگی وارد حیطه تولید محتوا شد؟
در شبکه نمایش خانگی، از فیلم کوتاه و مستند، انیمیشن ایرانی و خارجی، فیلم‏های داستانی کوتاه و بلند، تا فیلم‏های سینمایی وسریال‏های ایرانی و خارجی وجود دارد. شبکه گسترده‏ای که در مقایسه با تعداد صندلی‌ها در سینماها تقریبا همه طیف‏ها و سلیقه‏ها را در برمی‏گیرد. توجه کنید حداکثر۱۲۰ فیلم در سال ساخته می‌شود که در نهایت ۶۰ تا ۷۰ تا فیلم در شرایط مناسب اکران می‌شود و درآینده در شبکه نمایش خانگی توزیع می‌شود و تعدادی از آنها به تلویزیون واگذار می‌شود.
نکته دیگر اینکه ظرفیت‏های بکری در این حوزه وجود دارد که تولیدکننده می‏تواند در مواجهه با مخاطب و بازخوردهای اجتماعی و متناسب با ذائقه مخاطب، کیفیت اثر را قسمت به قسمت ارتقاء دهد و در جریان بازاریابی و جذب مخاطب و برگشت سرمایه تغییراتی ایجاد کند و در مسیر ساخت، کار را به اوج برساند که نوعا الان سریال‏ها به این شکل هستند و به دلیل این نوع مشارکت امروز تیراژ آثار گاه ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار نسخه می‌رسد و در بعضی موارد ۵۰۰ هزار و مثلا فیلم فروشنده تا تیراِژ یک‌میلیون متقاضی دارد. این تغییر گردش مالی شبکه نمایش خانگی را متحول می‏کند و انگیزه‏ای شد که ویدیو رسانه‌ها امروز به تولید محتوا‌های گوناگون با موضوعات متنوع ( طنز، اجتماعی، سیاسی، و …) روی بیاورد.
در حال حاضر به‌خاطر صرفه و صلاح اقتصادی تعداد زیادی از کارگردان‏های سینمایی به سمت نمایش خانگی جذب و سریال‌سازی جذب شده‌اند.
نکته بعدی کیفیت است. اگر در سریال‏ها کیفیت لازم وجود داشته باشد و مردم به یک رضایت نسبی برسند آن را حمایت می‌کنند. مردم سرمایه اصلی شبکه نمایش خانگی هستند و اساسا در همه حوزه‏ها و به ویژه فرهنگ و هنر اگر مردم از محصول حمایت نکنند پایدار نخواهد ماند. این رونق اقتصادی است که مقوم و کمک جدی برای سینما بوده و خواهد بود.
بنابراین از نظر شما تولید و پخش سریال در شبکه نمایش خانگی به ضرر سینما نیست؟
خیر. اتفاقا از زمانی که شبکه نمایش خانگی مردم را به دیدن آثارسینمایی عادت داده است تعداد مخاطبان در سینما هم بیشتر شده و این موضوع به نفع سینمادار و تهیه‌کننده‌هاست، زمانی در سبد خانوارمردم چیزی به اسم سینما و تئاتر نبود و حاضر نبودند سهمی برای حوزه فرهنگ و هنر قائل شوند و اساسا ضرورتی نمی‌دیدند. اما الان مردم تامین نیازهای فکری و ذوقی خودشان را در عرصه فرهنگ و هنر می‏بینند پول می‏دهند و DVD می‏خرند و کمتر به سمت دانلود می‏روند. در واقع فرهنگ عمومی به سمتی رفته که دیگر مردم منصف و فرهنگ دوست به خودشان اجازه نمی‏دهند تهیه کننده‏ای را متضرر کنند. همین اتفاق الان برای تئاتر می‏افتد. میزان مخاطبان تئاتر هم گسترش پیدا کرده است. چون به نوعی مخاطب‌سنجی می‏شود و جامعه هدف در تولید آثار مدنظر است و مثل همه جای دنیا و مثل سریال‏های بزرگ و موفق که مخاطبان‌شان تلاش دارند هر قسمت را به صورت آنلاین و به روز ببینند. چرا مردم آن را دنبال می‏کنند؟ چون اتاق فکری که برای ساخت این سریال‏ها تشکیل شده است به تمام نشانه‏ها توجه دارد و فقط برای فرهنگ خودش آن را نمی‏سازد. او فراتر از فرهنگ عمومی خودش به بشریت و نیازهای انسان امروز در حوزه تصویر فکر می‏کند. شبکه نمایش خانگی در آستانه ورود به چنین تحولی است.
درباره VOD بگویید و اینکه فراگیر شدن این پدیده در ایران چقدر ممکن است به نفع صنعت فیلم‏سازی ما باشد و چقدر ممکن است آن را دچار آسیب و زیان کند.
VOD یا سامانه نمایش درخواستی با نمونه موفقی در عرصه جهانی جمعیت زیادی مشترک آن هستند و گردش اقتصادی قابل‌توجهی دارد، پدیده‏ای است که اساسا در خدمت صنعت فیلم‏سازی به وجود آمده است. و در آینده دیگر لوح‏های فشرده به صورت فیزیکی کمتر استفاده خواهد شد و تبدیل به یک کالای لوکس فرهنگی خواهد شد. شرایط اقتصادی در VOD به مراتب بهتر از شبکه نمایش خانگی به شکل فعلی است. مهم‌تر اینکه سوء استفاده و قاچاق در این حوزه کمتر پیش می‌آید و برای مخاطب هم، متنوع، جذاب‌تر و با دسترسی آسان و مقرون‌به‌صرفه است… هر DVD که منتشر می‏شود حداقل دو پنجم آن به تهیه‌کننده برمی‌گردد، اگر پنج هزار تومان قیمت یک DVD است با کسر هزینه‌های تولید، انتشار و توزیع در خوشبینانه‏ترین حالت ممکن است دوهزار تومان بازگشت سرمایه است اما در سامانه VOD مخاطب با توجه به نوع دسترسی که وجود دارد همین محصول را هزارتا دوهزارتومان می‌خرد، این کاهش قیمت در مقایسه با توزیع سنتی VOD برای تولید‌کننده و مخاطب صرفه اقتصادی بیشتری دارد چرا که اثری که مورد استقبال قرار می‌گیرد تیراژی چندین برابرDVD خواهد داشت. البته الان به هر دو شیوه توزیع می‌شود اما این مرحله گذار خواهد گذشت و محل رجوع مخاطب در آینده نزدیک VOD خواهد بود. در VOD حقوق مالکین پنج ساله و ۱۰ ساله در نظر گرفته می‏شود و در طول این سال‏ها هر بار که فیلم کلیک می‏خورد و دیده می‏شود ناشر و تهیه‌کننده می‏تواند به حقوق خود برسد. مثل همه کمپانی‏های دنیا که در همه جا مادام‌‏العمر حقوق‌شان محفوظ است. و این در جریان اقتصادی و توسعه فراگیر محصولات سمعی بصری موثر خواهد بود بود. سینما هم با توجه به محدودیت اکران ،تعداد و یا خلأ سالن‌ها و همچنین بعد مسافت یا عدم دسترسی برای تعدادی از متقاضیان تحت تاثیر این فرآیند اقتصادی است.
در سیر تکوین عرضه محصولات در بازار شبکه نمایش خانگی، از زمانی که به صورت VHS آثار عرضه می‏شد تا امروز که عصر اینترنت است و با پدیده استریمینگ مواجهیم چه تغییری در قاچاق فیلم ایجاد شده است؟
قبل از اینترنت یا از روی پرده سینما فیلم می‏گرفتند یا از نسخه ویدویی کپی می‏کردند و وارد بازار قاچاق می‏شد. فیلم‏های خارجی هم با زیرنویس یا دوبله تکثیر می‌شد. قاچاق به اشکال مختلف همیشه بوده و هست و ستاد صیانت از محصولات سمعی و بصری هم با حضور مراجع ذیربط رسیدگی می‏کنند. اما تکنولوژی عصر حاضر و نوع بارگذاری آن در سامانه‌های مجاز شکل سوء‌استفاده و قاچاق را تغییرداده است. الان دانلود‌های غیرقانونی وجود دارد و به همین نسبت درباره VOD این اتفاق کمتر می‏افتد. چون در VOD آثار قابل کپی و انتقال نیست و این اتفاق دسترسی را برای قاچاق محدود می‏کند. در واقع تکنولوژی با خودش صیانت می‏آورد و کمک می‏کند که حقوق تهیه‌کننده و سرمایه‏گذار محفوظ بماند و کمتر مورد سوء استفاده قرار بگیرد.
البته هر موقع به مخاطب احترام بگذاریم و اثری را با کیفیت در اختیارش قرار دهیم مردم هم به حقوق یک اثر احترام خواهند گذاشت. سرمایه اصلی در هرحوزه‌ای مردم هستند و از نظر من این اتفاق در شبکه نمایش خانگی دارد رخ داده است.
معمولا در کشورهای دیگر از جمله آمریکا که در رأس صنعت سریال‏سازی جهان قرار دارد، سریال‏ها از شبکه‏های تلویزیون خصوصی پخش می‏شود و سرمایه اصلی‏شان جذب تعداد بیشتر مخاطب برای بالا بردن قیمت تبلیغات است. آیا شبکه نمایش خانگی می‏تواند در جذب مخاطب به پای تلویزیون برسد؟
حتما و در مواردی تعداد مخاطبان سریال‏های شبکه نمایش خانگی از سریال‏های تلویزیونی بیشتر است اما در مقایسه با آخرین دستاوردهای تکنیکی ما نه تنها در جذب مخاطب بلکه در ساخت هم با ایده‏آل‏ها فاصله داریم این یک نگاه آرمانی است که سریال و سینمای ما هنوز به آن نرسیده است. چرا که ابعاد یک پروژه میزان و سطح دسترسی به مخاطب در بازارهای جهانی و بازگشت یک سرمایه را تضمین می‌کند. آن چیزی که الان حائز اهمیت است ذوق و خلاقیت سازندگان ایرانی است. ما به لحاظ مفهومی و خلاقیت‏های فردی در جایگاه قابل‌توجهی هستیم و در فستیوال‏های مهم دنیا همواره مورد ستایش بودیم اما برای بازارهای جهانی و جذب مخاطب میلیونی راه بسیار است.
اما ترکیه هزینه زیادی روی ساخت فیلم‏هایش نمی‏کند و به لحاظ گردش مالی تبدیل شده است به دومین صنعت سریال‏سازی جهان…
پرمخاطب‏ترین سریال ترکیه خط قرمزهای زیادی را رعایت نمی‏کند و بیشتر مبتنی بر ظواهر است. در حالیکه در کشور ما باورها و ارزش‏هایی وجود دارد که اجازه ساخت چنین سریال‏هایی را نمی‏دهد. آن چیزی که در سینمای ما برای دنیا جذابیت دارد ارزش‏های انسانی است . موضوعاتی مثل مهاجرت یا فقر و … در کشورهای دیگر هم وجود دارد ولی آنها آنقدر جذاب و آرمانی فیلم می‏سازند که تنگناها و مشکلات اجتماعی دیده نمی‏شود. بالیوود هم پناه می‏برد به رنگ، موسیقی و جلوه‏های ظاهری. تماشاگر آنها بیشتر به جنبه سرگرمی و تفننی سینما اهمیت می‏دهند. سریال و سینمای ایران باید به همه این جنبه‌ها، موضوعی تا ساختاری در جذب مخاطب‌ها فکر کند. در کنار هم قرار گرفتن اینها کار سختی است. در این حوزه جذابیت و زیبایی شناسی اثر بسیار حائز اهمیت است. گاهی بهترین مفاهیم در بستری شعاری و یا فاقد جنبه‏های فنی ساخته می‌شود. در ایران هنرمندان صاحب ذوق و سرشار از خلاقیت ما هر وقت که شبیه خودشان بودند موفق بودند و هر وقت که خواستند شبیه دیگران باشند شکست خوردند. مردم ما فرهنگ و سلیقه‏ای خودشان را دارند. با در نظر گرفتن همه وجوه مورد نظر نتیجه خواهیم گرفت.
گردش مالی شبکه نمایش خانگی چقدر است؟
گردش مالی در این حوزه بنا بر تیراژ آثار دو تا سه برابر سینما پیش‌بینی می‌شود که معمولا ۳۰ تا ۳۵ درصد آن بازگشت سرمایه تلقی می‌شود؛ در سینما هم تقریبا همین معادله وجود دارد.
سریال‌ها، انیمیشن خارجی و آثار موفق سینمایی پرفروش‌ترین‌ها هستند، سایر محصولات گردش مالی کمتری خواهند داشت. فیلم‌های خارجی روز دنیا هم به خاطر عدم دسترسی برای خرید رایت اثر امکان‌پذیر و مقرون‌به‌صرفه نیست.
با توجه به همه محدودیت‏هایی که در ساخت سریال وجود دارد، آیا ما هیچ مزیتی برای صادرات در این حوزه نداریم؟
تا زمانی که ما به بازار جهانی فکر نکنیم همچنان خیر. ما باید به بازار جهانی فکر کنیم و سینما و محصولات سمعی بصری ما بین‌المللی شوند؛ میل به جهانی شدن و دستیابی به بازارهای جهانی از اهم سیاست‌های سازمان سینمایی است. حتما باید در این حوزه ساماندهی لازم شکل بگیرد، سرمایه‏گذاری لازم متناسب با نیازهای امروز انسان معاصر دروازه ورود به تولید و توزیع جهانی آثار است.
VOD می‏تواند با رعایت استانداردهای جهان امروز برخوردار از جاذبه‌های موضوعی و ساختاری به این موضوع کمک کند. باید مفاهیم را انسانی نگاه کنیم چون در پرتو انسانیت همه باورها و ارزش‏های ما متجلی می‌شود. مثال بارز آن فیلم مسیر سبز که برای هر مخاطبی با هر سلیقه‌ای قابل اعتناست. من فکر می‏کنم نیازمند تحولات عظیمی برای دستیابی به یک ساختار جدید هستیم…



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *