جهش ارزی به روایت دلار

n3625825-6401694

افزایش قیمت دلار که از میانه زمستان گذشته آغاز شده بود به‌رغم تاکید رییس‌جمهور بر مدیریت بازار و حفظ ثبات آن، روزهای پرهیجانی را در اولین روزهای کاری سال ۹۷ تجربه کرد. هیجانی که قیمت دلار را تا مرز ۶ هزار تومان هم بالا برد تا تحلیل‌های مختلف از چرایی این جهش در میان رسانه‌های اقتصادی و سیاسی، پر رونق و همه‌گیر باشد. اگرچه تصمیم دولت بر اعلام تک‌نرخی شدن ارز در مرز ۴۲۰۰ تومان، ثبات نسبی را به بازار بازگرداند اما این تصمیم نیز به نوبه خود محل انتقادها و تحلیل‌های مختلف قرار گرفت.
بخشی از تحلیل‌ها نگاهی اقتصادی و برخی از آنها دلایلی سیاسی برای افزایش قیمت ارز ارائه می‌کردند. در میان تحلیل‌های اقتصادی افزایش هزینه‌های انتقال ارز از کشورهایی چون چین و برخی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس و اعمال برخی محدودیت‌ها از جانب این کشورها بر مبادلات ارزی، یکی از تحلیل‌های چشم‌گیر بود و البته بودند تحلیل‌های اقتصادی دیگری که افزایش قیمت دلار را در راستای منافع دولت به‌عنوان بزرگترین کارفرما و واردکننده دلار می‌دیدند و بر این باور بودند که چنین افزایشی با هدف تامین کسری بودجه دولت صورت گرفته است.
فارغ از تحلیل‌های اقتصادی اما دلایل سیاسی افزایش قیمت ارز و دلار نیز واجد اهمیت بود. افزایش احتمال خروج آمریکا از برجام و نیز بروز تنش‌های جدید در معادلات سوریه به‌عنوان دلایل سیاسی خارجی و در کنار آن برخی موضوعات مانند تلاش بنگاه‌ها و نهادها برای خرید املاک در خارج از کشور و تامین منابع ارزی این معاملات از بازار ارز داخلی، نمونه‌هایی از دلایل ذکر شده درباره افزایش قیمت ارز بودند.
یکی از تحلیلگران مسائل اقتصادی، آنچه بر عرضه و تقاضای بازار ارز طی چند ماه گذشته رفته را اینگونه خلاصه کرده است: «به‌نظر می‌رسد اگر از سمت تقاضا به موضوع نگاه شود شاید زودتر به نتیجه برسیم. آنچه این روزها مشهود است ورود تقاضای جدید و خارج از عرف همیشگی تقاضاست. برخی آدرس‌ها را در این بخش می‌توان داد. تقاضا برای خارج کردن ارز از سوی صاحبان سرمایه داخلی و ایرانیان مقیم خارج که در سال‌های اخیر برای سرمایه‌گذاری به ایران پول آورده‌اند بخشی از تقاضای رشد یابنده است. تشدید تقاضای شهروندان برای پس‌انداز دلاری به دلایل گوناگون سیاسی و اقتصادی مازاد بر تقاضای همیشگی نیز از جنس تقاضای جدید است. فضای روانی ایجادشده در این بازار برای مردم عادی نیز می‌تواند از دلایل تقاضای جدیدباشد که می‌خواهند در این شرایط ارزش پول خود را دربرابر تورم حفظ کنند.
در سمت عرضه نیز سخت‌گیری بیشتر آمریکا برای انتقال ارز به ایران از مبادی شناخته شده و ناتوانی ایران در جذب سرمایه خارجی و احتمالا سخت‌گیری و طمع برخی از کشورهایی که ایران منابع ارزی خود را در بانک‌های آنها ذخیره کرده است از دلایل کاهش شتاب عرضه ارز است. منتقدان دولت نیک می‌دانند رییس بانک مرکزی و دستیار ویژه اقتصادی رییس‌جمهور و حتی خود آقای رییس‌جمهور در وضعیتی نیستند که همه حقایق درباره تحولات سمت عرضه و تقاضای ارز را بازگو کنند و مجبورند بی‌مهری‌ها را تحمل کرده و اسرار هویدا نکنند.»
در گزارش‌هایی که رسانه‌های عمومی ایران در توصیف شرایط بازار ارز طی روزهای هیجان زده بازار منتشر کرده‌اند یکی از موارد قابل تامل سودجویی بنگاه‌های خصولتی و عرضه ناگهانی اندوخته‌های ارزی بعد از کاهش عرضه آن در بازار است: «‌یکی از تحلیلگران بازار ارز معتقد است مدت‌ها پیش، پتروشیمی‌های خصولتی در ازای گران شدن نرخ خوراک تصمیم به انتقام‌جویی از دولت و وزارت نفت گرفتند و با احتکار ارز، مقدمات تنش ارزی در بازار آزاد را فراهم آوردند. به عقیده این تحلیلگر، ظهور پتروشیمی‌ها در لباس منجی بازار ارز، آن‌هم در شرایطی که قیمت دلار به ۶هزار تومان رسیده و هر یورو بالای ۷هزار تومان معامله می‌شود، شائبه انتقام‌جویانه بودن عملکرد آنها را پررنگ‌تر می‌کند چراکه بازار ارز چند ماهی است متشنج شده و حتی در زمان رسیدن دلار به مرز ۵هزار تومان و ورود پلیس به بازار ارز نیز خبری از عرضه ارز پتروشیمی نبوده است.»
تنش‌ها در بازار ارز البته علاوه بر تدابیر معمول دولت، راهکارهای جدیدی را نیز به همراه داشته است که یکی از آنها فراهم شدن امکان پس‌انداز ارزی برای همه شهروندان و سپرده‌گذاری ارزی و همین‌طور جدی شدن بورس ارز برای مدیریت عرضه است. دو سال پیش اگرچه شورای بورس با ایجاد بورس ارز موافقت کرد اما مسوولان بانک مرکزی با این استدلال که قیمت‌های تعیین‌شده در قرارداد‌های آتی بورس ارز می‌تواند مبنایی برای تعیین قیمت‌ها در بازار نقد باشد، با ایجاد بورس ارز از اساس مخالفت کردند. با این حال مدیران بورس تاکید دارند که تجربه کشورهایی که دچار نوسان در بازار ارز بوده‌اند حکایت از موفقیت‌آمیز بودن ایجاد بورس ارز در مدیریت بازار دارد.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *