گفت‌وگو به قصد اجماع و انسجام

50

با وجود تمام اتفاقات و تحولات سالیان اخیر همچنان تلاش برای نشاندن گروه‌های موثر سیاسی بر سر یک میز به‌منظور ایجاد اجماع ملی ادامه دارد. تاکنون طرح‌های گوناگونی بدین منظور از جانب سیاسیون مطرح شده که می‌توان «گفت‌وگوی ملی» را به‌عنوان زنده‌ترین این ایده‌ها در فضای کنونی برشمرد. این راهکار هرچند به مانند پیشنهادات مشابه گذشته با مخالفان و منتقدانی روبه‌رو بوده اما تا امروز دوام آورده و همچنان شانس تحقق آن دور از ذهن نیست.
طرفداران این نظر معتقدند با گفت‌وگو می‌توان مشکلات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و… را مرتفع ساخت اما مخالفانش این ایده را منحصر در مساله سیاسی دیده و تصور می‌کنند «گفت‌وگو» نقشه‌ای برای اهداف سیاسی و به صحنه آوردن حاشیه‌نشینان قدرت است. گویی آنها حفظ فاصله با اصلاح‌طلبان و حفاظت از برخی دلخوری‌ها و کینه‌ها را نوعی ارزش برای خود تلقی کرده و حاضر نیستند از آن دل بکنند.

فقط فضای سیاسی تنها هدف نیست
برخلاف ذهنیات مخالفان اما سال گذشته اسحاق جهانگیری در جریان سخنرانی در اختتامیه جشنواره تحقیقاتی علوم پزشكی رازی با اشاره به این‌که سرمایه‌گذاری بیش از آنكه به مسائل مادی نیاز داشته باشد، به فضای آرام نیاز دارد، این نشانه را به‌دست داد که گفت‌وگوی ملی می‌تواند گره‌گشای بسیاری از مشکلات اقتصادی مبتلابه کشور باشد. او دیدگاهش را این‌گونه تشریح کرد: «راهكاری كه من سراغ دارم نمایش وحدت، انسجام و راه‌اندازی گفت‌وگوی ملی است: زیرا هیچ‌كس یا جریانی قادر نیست دیگری را حذف كند. فردی كه حذف می‌شود، نفر دیگری از همان جریان جایش می‌آید.» وی البته در پیش‌تر در اردیبهشت ماه ۹۶ در توئیتر نوشته بود: «روزی دیگر و مرحله‌ای دیگر آغاز شده، روز تفاهم ملی، گفت‌وگوی ملی و روز مشارکت و همکاری ملی برای برداشتن گام‌های بلندتر به سوی توسعه همه‌جانبه است.» در بهمن ماه گذشته نیز بسیاری از رسانه‌ها نوشتند: «مهم‌ترین واژه یا اصطلاح کلیدی رییس جمهور روحانی در کنفرانس خبری ۱۷ بهمن ۱۳۹۶ و به مناسبت سی و نهمین سالگرد پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ را بی‌گمان می‌توان گفت‌و‌گوی ملی دانست.»
چند ماه بعد محسن، رضایی مجمع تشخیص مصلحت نظام را محلی برای گفت‌وگوی ملی عنوان کرد و توضیح داد که در مجمع جمعی از تمامی گروه‌های سیاسی حضور دارند و ما در آنجا درباره مباحث اصلی کشور و بدون توجه به گرایشات جناحی به روی مصالح و منافع ملی بحث می‌کنیم. او راهکار رفع دغدغه سیاسیون برای «انجام گفت‌و‌گوی ملی» را رجوع و عمل به سیاست‌های کلی نظام دانست.
حجت‌الاسلام علی یونسی، مشاور رییس‌جمهور در امور اقلیت‌ها این‌گونه ابراز نظر کرد که: «گفت‌و‌گوی ملی، یعنی رسیدن به راه‌حلی مطمئن، برای پاسخگویی به اعتراض‌های مردمی، که تن دادن به آن، اجتناب‌ناپذیر است به‌طوری که در حوادث دی ماه گذشته کشور همه جریان‌های سیاسی به این واقعیت اجتناب‌ناپذیر رسیده و اذعان داشتند که شنیدن اعتراض‌های مردم و حل مشکلات آنان، قبول غفلت‌ها در همه حوزه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و حرکت ملی به سمت رفع این مشکلات و پاسخگو کردن مسوولان در مقابل مسوولیت، رسیده و ضرورتی قطعی و حیاتی است.»

فراکسیون امید میدان‌داری می‌کند؟
یکی از نقاط عطف طرح رسمی موضوع «گفت وگوی ملی» از جایی آغاز شد كه فراكسیون امید احمد مازنی، نماینده تهران را مامور كرد تا این ایده را از تریبون مجلس پیشنهاد دهد. بعد از آن فعالان سیاسی به اظهارنظر درباره آن پرداختند. از بهزاد نبوی تا محسن میردامادی و… گفت وگوی ملی را ایده مناسبی برای حل و فصل بسیاری از مشكلات دانستند. در مهرماه سال ۹۵ مازنی به این نکته اشاره داشت که: «گفت‌وگو چاره دردهای مزمن فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران است». او ادامه داد: «فضای سیاسی کشور به گونه‌ای است که گویی چنان تقسیم‌کار شده که برخی مقام‌ها و نهادها کار می‌کنند و گروهی نیز با رفتار شبه‌اپوزیسیون صرفا مشغول انتقادهای مغرضانه و حتی تخریب دولت هستند و این رویه منجر به ایجاد حس یأس و ناامیدی در جامعه می‌شود.» او اخیرا خبر داده که قرار است کمیته مشترک گفت‌وگوی ملی تشکیل شود و این نوید را داده که پس از تشکیل کمیته مشترک در داخل مجلس به مرور وارد فضای خارج از مجلس هم خواهیم شد. مازنی حالا ریاست این کمیته را نیز بر عهده دارد.
به‌دنبال آن محمدرضا بادامچی، نایب رییس کمیسیون اجتماعی گفته است: «ما باید بتوانیم مشکلات را از طریق گفت‌وگو حل کنیم نه این‌که هر حرف و اعتراض مردم را به یک اغتشاش ربط دهیم.» او همچنین از پیگیری دیدار کمیته گفت‌وگوی ملی با ائمه جماعات نیز خبر داده است.
البته می‌توان تاریخچه طرح گفت وگو را به سال‌های قبل تر هم برد مثلا غلامحسین کرباسچی، دبیرکل حزب کارگزاران در ضیافت افطاری رییس جمهور با نمایندگان احزاب سیاسی در سال ۹۴ از رییس جمهور پرسیده بود که چرا همچون سیاست خارجی در سیاست داخلی هم باب مذاکره و توافق ملی را نمی‌گشاید؟

منتقدان و پیش‌شرط‌گذاران به صحنه آمدند
پس از افزایش حجم اظهارنظرها درباره این ایده به‌تدریج مخالفان و منتقدانش که اغلب از اردوگاه اصولگرایی هستند شروع به واکنش کردند. به‌عنوان نمونه عبدالله گنجی، مدیرمسوول روزنامه جوان نوشت: «داستان این است که اصلاح‌طلبان بعد از فتنه ۱۳۸۸ سرپل خود در نظم را از دست داده‌اند و با حرکت پشت سر روحانی احساس منزلت نمی‌کنند، بنابراین دنبال اتصال مستقیم خود به نظام هستند و به رغم حرکت‌های ضدانقلابی غضنفرها، تلاش کرده‌اند کمتر از مشی گذشته خود پیروی کنند. ایده گفت‌وگوی ملی از سوی آنان را باید با هدف بازگشت بدون توضیح و عذرخواهی قلمداد کرد.» غلامرضا مصباحی مقدم، عضو جامعه روحانیت مبارز هم ابراز نظر کرده که «یک مانع بزرگ برای عدم استقبال از پیشنهاد اصلاح‌طلبان می‌بینم و آن، این است که اصلاح‌طلبان هنوز مواضع خود را نسبت به فتنه ۸۸ اعلام نکرده و به نحوی آن مسیر را ادامه می‌دهند.» اسدالله بادامچیان نیز از پیش‌شرط‌هایی در این زمینه سخن گفته است: «گفت‌و‌گوی ملی شرط و شروط دارد؛ طبق مبانی ایرانی و اسلامی، نه طبق ملی‌گرایی که بعضی از آقایان می‎گویند. این گفت‌و‌گوی ملی نیست. اصحاب فتنه مجرم هستند و اگر می‌خواهیم با بقیه افراد واقعا به چنین موضوعی برسیم باید همه با هم به جای بازی‎های سیاسی واقعیات را ببینند.»
البته در میان اصولگرایان یک صدا درباره گفت وگوی ملی شنیده نمی‌شود، چنانکه در کنار مخالفت ها، شاهد روی خوش نشان دادن‌ها نیز هستیم. حمیدرضا فولادگر، عضو فراکسیون ولایی در این راستا می‌گوید: «اصولگرایان مخالف شکل‌گیری گفت‌و‌گوی ملی نیستند اما تاکنون این بحث حالت رسمی نداشته، بنابراین باید کارگروهی از هر دو جناح تشکیل شده و درباره این موضوع تصمیم‌گیری شود.» در مقابل اما علیرضا سلیمی، نماینده مجلس معتقد است گفت‌و‌گوی ملی برای کشورهای جنگ‌زده همچون سوریه مفید خواهد بود نه ایران. او ابراز نگرانی کرده که باید توجه شود گفت‌و‌گوی ملی مسیر را برای نفوذی‌ها باز نکند. همین طور محمدرضا ابطحی، نماینده خمینی‌شهر گفته است: «اصلاح‌طلبان نباید از گفت‌و‌گوی ملی استفاده کرده و به‌دنبال کسب وجاهت برای افرادی باشند که قصد براندازی نظام را داشتند.»

مدافعان ناامید نشدند
در این سو اما گفت‌وگوی ملی در بین اصلاح‌طلبان پرطرفدار است. بهزاد نبوی معتقد است اصولگرایان میانه‌رو می‌توانند پلی برای گفت‌وگوی ملی شوند: «تعامل گروه‌های سیاسی با یکدیگر بر سر منافع ملی است. این می‌تواند نقطه اشتراک ما باشد. ما باید با هم گفت‌وگو کنیم. نقاط اختلاف در حوزه منافع ملی با گفت‌وگو حل می‌شود. ما معتقدیم سرمایه‌گذاری خارجی یا برجام در حیطه منافع ملی است اما شاید برخی این نظر را قبول نداشته باشند. باید با یکدیگر بر سر منافع ملی گفت‌وگو کرد.»
علاوه بر اینها محسن میردامادی پیشنهاد داده است که: «اگر قرار باشد در مباحث سیاست داخلی و نظیر آنچه در مساله احزاب و نظام انتخاباتی گفتم، گفت‌وگو شود، تصور می‌کنم افرادی مثل آقایان ناطق‌نوری، علی لاریجانی، باهنر و احمد توکلی در طرف مقابل چهره‌هایی هستند که پتانسیل مناسب را دارند و می‌توانند طرف مذاکره باشند.» او البته مسیر دشواری را برای گفت‌وگوی ملی پیش‌بینی کرده و می‌گوید: «به‌نظر من مذاکرات داخلی و گفت‌وگوی ملی بسیار سخت‌تر از برجام است اما نه به این معنا که امکان‌پذیر نباشد.»
حسین کمالی، رییس خانه احزاب کشور اعلام کرده است که این تشکل آمادگی میزبانی این گفت‌وگو‌ها را دارد. حمیدرضا ترقی، از اعضای شورای مرکزی حزب مؤتلفه اعلام کرده که آمادگی انجام این گفت‌وگو‌ها از سوی این حزب اصولگرا با احزاب استخوان‌دار اصلاح‌طلب وجود دارد. در واقع به نظر می‌رسد برخی موتلفه‌ای‌ها برخلاف دیگر اصولگرایان، گفت‌وگوی ملی را پسندیده‌اند چرا که محمدنبی حبیبی، دبیرکل این حزب نیز معتقد است نیاز به گفت‌وگوی ملی یک نیاز دائمی است.
در این بین احمد توکلی بدون اینکه شرطی را مطرح کند، عنوان کرد: «من همیشه از گفت‌و‌گو دفاع می‌کنم. گفت‌و‌گوی ملی بسیار کار خوبی است اما مقدماتی هم قبل از این اتفاق باید رعایت شود. یکی از آن مقدمات این است که آقای خاتمی که این موضوع را مطرح کرده‌اند موضع خود را صریح بگویند.» الیاس حضرتی، نماینده تهران درخصوص موضع جریان اصولگرا درباره گفت‌وگوی ملی توضیح داده است: «در ابتدای کار جناح روبه‌رو خیلی استقبال نکرد اما کم‌کم وضعیت بهتر شد و امروز گروه‌ها و حلقه‌های مختلفی از جناح‌های اصولگرا و اصلاح طلب در حال بحث و گفت‌و‌گو در قالب گفت‌و‌گوی ملی هستند. فراکسیون گفت‌و‌گوی ملی در نظر دارد تا مشکلات مردم را بررسی کرده و نسبت به حل آنها از روش‌های گوناگون اقدام کند.»
محمدرضا تابش، عضو فراکسیون امید نیز می‌گوید: «پالس‌های مثبتی از سوی اصولگرایان درباره گفت‌و‌گوی ملی به دست آمده که امیدواریم باعث تقویت روابط و افزایش سطح گفت‌و‌گوها شود.» قاسم میرزایی نیکو، دیگر عضو این فراکسیون هم می‌گوید: «اگر گفت‌و‌گوی ملی صورت بگیرد تا حد زیادی به تعامل میان جریانات کمک کرده و باعث می‌شود گروه‌هایی که تاکنون برای هم شمشیر می‌کشیدند اکنون سر یک میز نشسته و معضلات اصلی کشور را حل کنند.» علیرضا رحیمی، نماینده تهران نیز هدف از طرح گفت‌وگوی ملی را ایجاد آرامش در فضای سیاسی می‌داند. محمدعلی نجفی، شهردار سابق تهران در این باره معتقد است: «گفت‌و‌گوی ملی در مرحله اول موجب می‌شود که مهم‌ترین چالش‌ها، مسائل و مشکلات شناسایی شود و بعد راه‌های حل این مسائل و مشکلات پیدا شود.» او تاکید دارد که گفت‌و‌گوی ملی یک اصل غیر قابل انکار در ارتباط با توسعه و پیشرفت کشور به سوی اهداف و آرمان‌های بلند خود است.
حال باید امیدوار بود تا در سال ۹۷ که از همین ابتدا روشن است چه سال پر از فراز و نشیبی است واضعان و مدافعان گفت‌وگوی ملی بتوانند نظر همه گروه‌ها را برای تحقق این ایده جلب کنند.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *