رقص بیت‌کوین

https-_specials-images.forbesimg.com_dam_imageserve_707873245_960x0

«هر پولی نمی‌تواند معجزه کند؛ این فقط بیت‌کوین است که قدرت اعجاز دارد.» وب‌سایت آمریکایی بلومبرگ، گزارشش درباره افزایش سرسام‌آور قیمت بیت‌کوین را با این جملات یکی از افرادی که وی را «از قدیمی‌ترین مشتریان» بیت‌کوین معرفی کرده است، آغاز می‌کند. جملاتی که البته خیلی اغراق در آنها نیست. بیت‌کوین، این پول مجازی، کارش را در سال ۲۰۱۰ با قیمتی کمتر از یک سنت آغاز کرد و اکنون پس از گذشت ۷ سال، برابری قیمت آن به بیش از ۱۸ هزار دلار رسیده است. این یعنی یک معادله ساده: حالا ثروت «آن مشتری قدیمی» بیت‌‌کوین طی این هفت سال، یک میلیون و ۸۰۰ هزار برابر شده است.
این افزایش قیمت بیت‌کوین، مایه دردسر جدید بانک‌های بزرگ جهان شده است. ارزش و سرمایه موجود در بازار ارزها و پول‌های مجازی و دیجیتالی در سراسر جهان که از جمله شامل بیت‌کوین هم می‌شود، مجموعا به ۲۴۵ میلیارد دلار می‌رسد که در مقایسه با سرمایه و ارزش موجود در بانک‌های بزرگ جهان از جمله فدرال رزرو آمریکا، بانک مرکزی اروپا و بانک مرکزی ژاپن که هر یک به تنهایی میزبان بیش از یک تریلیون دلار هستند، رقم اندکی است. باوجود این، بانک‌های اروپایی نگران هستند که همانند رشد سریع قیمت بیت‌کوین ، حجم سرمایه‌هایی که به سوی این بازار می‌رود با همان سرعت افزایش پیدا کند. بیت‌کوین از ابتدای سال ۲۰۱۷ تاکنون بیش از ۵۶۰ درصد افزایش قیمت داشته است و گفته می‌شود ده‌ها میلیارد دلار سرمایه نیز آماده می‌شوند تا خود را به قالب بیت‌کوین درآورند. البته، نباید به سادگی از کنار این نکته گذشت که رشد نجومی و سریع قیمت بیت‌کوین، به همان اندازه که می‌تواند هیجان‌انگیز بوده و سرمایه جذب کند، می‌تواند هولناک بوده و مانعی برای انباشت سرمایه به شمار آید چرا که افزایش سریع قیمت می‌تواند با خود افت شدید نیز به همراه داشته باشد؛ بنابراین سرمایه ترجیح می‌دهد که کمتر به چنین فضاهای غیرقابل پیش‌بینی ورود کند. ضمن اینکه بانک‌های اروپایی نگران آن هستند که سقوط بیت‌کوین بتواند گرفتاری‌های جدیدی بر گرفتاری‌های موجود در بازار سرمایه‌های پولی ایجاد کند. به همین دلیل آنها همزمان با بالاگرفتن جذابیت بیت‌کوین، طرح‌هایی برای ارائه پول‌های الکترونیکی که بتواند جایگزین بیت‌کوین شود در دستور کار قرار داده‌اند.
همزمان با افزایش قیمت بیت‌کوین، همه از خود می‌پرسند که این روند افزایشی و ارتقای بی‌مثال جذابیت این پول مجازی قرار است تا کجا ادامه پیدا کند؟ پاسخ دقیق به این سوال، ای ‌بسا در گرو تحلیل چرایی رشد بی‌سابقه قیمت بیت‌کوین باشد، چرا که کشف علت‌های کشش به بیت‌کوین مشخص خواهد کرد چه زمانی ستاره بخت این پول مجازی و دیجیتالی افول خواهد کرد. نخستین علتی که برای این افزایش قیمت ارائه شده است به این نکته برمی‌گردد که بورس معامله شیکاگو به عنوان بزرگترین بورس معامله در آمریکا، اجازه نقل و انتقال بیت‌کوین در آینده را داده است. همین وضعیت در مورد «گروه بورس بازرگانی» آنلاین (CME) مصداق دارد. پیش‌تر نیز برخی از بازارهای سهام کوچک در شرق آسیا نیز مجوز اعتبار بیت‌کوین را صادر کرده بودند. طبیعتا در حالی که تا پیش از این، همه بانک‌های مرکزی و بازارهای رسمی و غیر رسمی بزرگ جهان، بیت‌کوین را تکفیر می‌کردند، راهیابی این پول به دو بازار مشهور، می‌تواند بر جذابیت‌های آن بیفزاید. اما این‌ها، همه واقعیت‌های مربوط به گران شدن بیت‌کوین نیستند بلکه باید جلوتر رفت و پرسید چرا بازارهای جهان پس از هفت سال مقاومت در مقابل این پول مجازی، حالا تصمیم گرفته‌اند با آغوش باز از آن پذیرایی کنند؟
حقیقت آن است که طی سال‌های اخیر و همزمان با گسترش بحران‌های سیاسی و تعمیق بحران جهانی اقتصاد، تمایل به سوی ارزهای رمزپایه گسترش یافته است. بیت‌کوین مهم‌ترین ارز رمزپایه در جهان به‌شمار می‌آید. ارزهای رمزپایه با اندکی اغماض، همان ارزها یا پول‌های دیجیتالی و مجازی هستند که کنترلی غیرمتمرکز نسبت به آن‌ها وجود دارد به این معنا که برخلاف ارزهای رسمی و معمول، هیچ بانک رسمی و مرکزی کار کنترل و نظارت بر آن‌ها را برعهده ندارد. این ویژگی، واجد یک نتیجه بسیار مهم است و آن این که نبود کنترل بانک‌های مرکزی نسبت به ارزهای رمزپایه باعث می‌شود تا آن‌ها تقریبا از سیاست‌های رسمی دولتی در امان مانده و ارزش‌شان در اثر این سیاست‌ها بالا و پایین نشود. به این ترتیب، بازار بیت‌کوین در قیاس با بازارهای ارز معمول یا حتی بازار طلا بسیار کمتر در معرض نوسانات جهانی است که در اثر بحران‌های اقتصادی و سیاسی پدید می‌آیند. در دنیایی که روز به روز، سرعت تحولات سیاسی و اقتصادی، با عمق بیشتری بازارهای معمول پولی و مالی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد، بازارهای ظاهرا باثبات‌تری همچون بازار ارزهای رمزپایه می‌تواند جذابیت‌های زیادی داشته باشند؛ پس بی‌دلیل نیست که با افزایش تقاضا برای بازار بیت‌کوین، سالانه بر قیمت این ارز رمزپایه افزون شده است. اینکه چشم انداز حاکم بر جهان نشانی از ثبات ندارد و بحران‌های مربوط به سرمایه‌داری جهانی به مرحله کم‌سابقه‌ای رسیده است، هر چه بیشتر بر اقبال به بازارهای رمزپایه می‌افزاید. بی‌دلیل نیست که در بازارهای شرق آسیا که بنا به دلایل مختلف، زودتر از هر بازار دیگری تحت‌تاثیر بحران‌های سیاسی و نوسانات اقتصادی جهانی قرار می‌گیرند، بیشترین حجم معامله با بیت‌کوین را به ثبت رسانده است. طبق آمارهای موجود، تقریبا ۴۹ درصد از معاملات جهانی با بیت‌کوین، در بازارهای موجود در شرق آسیا انجام می‌شود.
کاربرد اولیه بیت‌کوین نیز می‌تواند دلیل دیگری از رواج گسترده و کنونی این پول مجازی را توضیح دهد. یکی از ویژگی‌های اصلی بیت‌کوین این است که هویت خریدار و فروشنده و اصولا هویت فعالان این بازار کاملا مخفی می‌ماند. هیچ فردی نمی‌داند که چه کسی بیت‌کوین ‌ها را ایجاد کرده، چه کسی آن‌ها را به شما می‌فروشد و مشتری بعدی که خواستار خرید بیت‌کوین از شماست، چه نامی دارد. این رازگونگی بیت‌کوین باعث شده بود که در روزهای ابتدایی پدیداری‌اش به‌شدت مورد علاقه گروه‌های تبهکاری به ویژه کارتل‌های منطقه‌ای و جهانی قاچاق مواد مخدر باشد. این گروه‌ها می‌توانستند با ورود به بازار بیت‌کوین و سپس تبدیل بیت‌کوین‌‌ها به دلار، یک چرخه کاملا ساده و بی‌دردسر پولشویی را ایجاد کنند. فعالیت این گروه‌های تبهکاری هرگز کاهش پیدا نکرده بلکه با ورود به هزاره جدید، جهان شاهد برآمدن گروه‌های تبهکاری خطرناک‌تری است. تبعات جهانی شدن از جمله تزلزل در حکومت‌های ملی و رشد گرایش‌های شدیدا حاشیه‌ای و قومی، انقلاب‌های عربی، مداخلات نظامی و غیرنظامی خارجی و… همگی باعث تضعیف حکومت‌های مرکزی شده و در اثر این ضعف، گروه‌های تروریستی و مجرمانه بسیاری در سراسر جهان رشد کرده‌اند. افغانستان و عراق، دو یا سه دهه پس از سرنگونی دولت‌های مرکزی‌شان، همچنان عرصه یکه‌تازی انواع و اقسام گروه‌های شبه نظامی بوده‌اند. بخش قابل توجهی از تامین منابع مالی این گروه‌ها از روش‌هایی غیرقانونی از جمله قاچاق مواد مخدر، اسلحه، عتیقه‌جات و… انجام می‌شود. با افزایش چنین درآمدهایی، میزان مراجعه به بازار بیت‌کوین نیز بالا رفته است. نباید فراموش کرد که از زمان سرنگونی معمر قذافی، دیکتاتور سابق لیبی در سال ۲۰۱۱، کشورهایی از جمله مالی، چاد، سودان، اتیوپی، نیجر و حتی لیبریا که صدها کیلومتر از لیبی فاصله دارد دستخوش ناآرامی و بی‌ثباتی‌های گسترده‌ای شده‌اند. این‌ها کشورهایی هستند که عموما در بیش از ۴۰ سال حکومت قذافی بر لیبی از کمک‌های مالی گسترده و بی عوض این کشور برخوردار بودند. با قطع این کمک‌ها، عملا انتظام امور از دست دولت‌های مرکزی خارج و به‌ویژه در مناطق حاشیه کشور، گروه‌های تبهکاری جدیدی رشد کردند که جایگاه برجسته‌ای در زنجیره قاچاق مواد مخدر و البته تجارت غیرقانونی سلاح دارند. حجم قاچاق مواد مخدر اینک به رقم حیرت‌انگیز یک تریلیون دلار و حجم تجارت غیرقانونی سلاح نیز تقریبا به رقم ۴۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. نباید فراموش کرد که هر ساله مبالغ ناشی از فساد اقتصادی نیز رو به افزایش است. همه این پول‌ها پتانسیل آن را دارند تا برای در امان ماندن وارد بازار بیت‌کوین شوند. این موضوع نشان می‌دهد که احتمالا بیت‌کوین ارزش خود را طی سال‌های آتی نیز حفظ خواهد کرد؛ اگر چه باقی ماندن ارزش آن روی نقطه کنونی کمی شک برانگیز است. شاید به همین علت است که برخی منتقدان می‌گویند، رشد انفجاری ارزش این پول الکترونیکی یا مجازی ناشی از تشکیل یک «حباب» عظیم است که با ترکیدن آن، ارزش بیت‌کوین به‌صورت ناگهانی سقوط خواهد کرد. از جمله جیمی دیمون، رئیس بانک آمریکایی جی پی مورگان، در گفت‌وگو با رویترز، بیت‌کوین را یک کلاهبرداری توصیف کرده است. برخی دیگر از تحلیلگران بازارهای پولی و مالی نیز گفته‌اند که افزایش سرسام‌آور قیمت بیت‌کوین کاملا تصنعی است و به‌زودی باید شاهد سقوط آزاد آن بود.
به هر تقدیر، بیت‌کوین شاهد ثبت رکوردهایی است که تاکنون از پس هیچ ارزی برنیامده بود. وضعیت کنونی بیت‌کوین، نشان‌دهنده اوضاع قرمز اقتصاد و سیاست جهان است. ثبات و پیش‌بینی‌ پذیری رو به ضعف هستند و بحران‌های اقتصادی جهان سرعت و شدت بیشتری می‌گیرند. در چنین شرایطی است که اقبال به ارزهای رمزپایه‌ای همچون بیت‌کوین بیشتر می‌شود. باید منتظر ماند و دید، این پول مجازی تا کجا به صعودش ادامه خواهد داد.

*سیامک کریمی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *