شرکت‌های صادراتی توانمند حلقه مفقوده بازار صادرات

139405302102436835927524

صادرات محصولات غیر نفتی بسیار برای کشور حائز اهمیت است، زیرا برای کشور ارزآوری دارد. بسیاری از فعالان بخش خصوصی توجه دولت را به این موضوع معطوف می‌کنند. در ادامه با تعدادی از فعالان بخش خصوصی در این زمینه گفت‌وگو شده است که با هم می‌خوانیم:

صدور خدمات فنی و مهندسی
محمد امیرزاده، رییس کمیسیون احداث و خدمات فنی مهندسی اتاق ایران گفت: کشور ما در تولید محصولاتی از قبیل فرش، خاتم کاری و منبت کاری حرف اول را در دنیا می‌زند بنابراین روابط ایران با دنیا باید به گونه‌ای باشد که کشورهای بزرگ سفارش خرید کالا از ایران را داشته باشند. این کار اشتغال در صنایع کوچک را افزایش می‌دهد.
شرکت‌های کوچک و متوسط باید با فروشگاه‌های زنجیره‌ای در دنیا وارد تعامل شوند و محصولات خود را در بازارهای هدف به فروش برسانند. به طور مثال بسیاری از شرکت‌های بزرگ سفارشات خود را به ترکیه می‌دهند و بعد در فروشگاه‌های بزرگ خود به فروش می‌رسانند که البته ایران به خوبی می‌تواند در این زمینه فعال باشد.
در حقیقت ایران مرغوبیت و سلیقه‌های دستی زیادی دارد که در دنیا رقیب ندارد. بنابراین باید دنبال این فرصت‌ها بود تا از دست نروند. در حقیقت صدور خدمات فنی و مهندسی یکی از بهترین درآمدزایی برای کشور است. در واقع تولیدکنندگان باید کیفیت کنترل محصول که به چند بخش خلاصه می‌شود را مد نظر داشته باشند تا محصولاتشان در دنیا خریدار داشته باشد. استانداردها تعریف شده است که باید در تولید محصولات صادراتی از آن استفاده شود تا کالاهای ما آمادگی ورود به بازارهای جهانی را پیدا کنند.
نکته مهم در صادرات این است که در قانون برای صادرکننده‌ها قوانین تسهیل کننده وجود دارد. اما بروکراسی در کشور واقعا کشنده است. از قبیل تامین اجتماعی، مالیات و مشکلات دیگر که مانع از صادرات است. دولت باید به طور جدی به این مشکلات رسیدگی کند تا صادرات در کشور افزایش پیدا کند.

مشکلات در سیاست‌های دولتی
عباسعلی اسلامی، رییس هیات مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت و گاز و پتروشیمی خاطر نشان ساخت: صنعت پتروشیمی در حال حاضر بهترین گزینه برای صادرات است. در واقع کشور در صادرات می‌تواند موفق باشد اما سیاست‌های دولتی است که نقاط ضعف در صادرات را به وجود آورده است. به گونه‌ای که معامله طبیعی بین‌المللی انجام نمی‌شود. در واقع مشکلات داخلی برای صادرات وجود دارد وگرنه کیفیت محصولات پتروشیمی در بازارهای هدف مشکلی ندارد.
در داخل بخشنامه‌های متعددی که اعلام می‌شود باعث سردرگمی صادرکنندگان است. هرچند در حال حاضر به حداقل رسیده، اما دولت باید سیاست کلی اقتصاد را تعیین کند و اگر صادرات برای کشور راهگشا است باید بستر صادرات را هموار کند. دولت باید تسهیلات برای صادرات ایجاد کند زیرا بسیار برای ارزآوری موثر است.

تبدیل نشدن به یک کشور صادرکننده
ابوالحسن خلیلی، عضو هیات مدیره کنفدراسیون صنعت ایران اظهار داشت: ایران در صادرات محصولات فرآوری شده غذا از یک پتانسیل‌های خوبی برخوردار است که می‌تواند به توسعه صادرات کمک کند. زیرا در سال‌های اخیر شرایط به گونه‌ای است که کارخانه‌های تولیدکننده محصولات غذایی از اخرین تکنولوژی‌ها و ماشین‌آلات روز دنیا استفاده می‌کنند.
بنابراین در بخش تکنولوژی تولید، فرآوری و بسته بندی در فضای رقابت با محصولات مشابه خارجی کم و کاستی وجود ندارد. بخش عمده مواد اولیه که محصولات کشاورزی است هم در داخل تولید می‌شود اما بخشی که شامل روغن و شکر است به عنوان پایه اصلی همه صنایع غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد که وابسته به واردات است.
در حال حاضر صادرات مواد غذایی حدود ۲ میلیارد دلار است که به نظر می‌رسد دو عامل باعث پایین بودن صادرات مواد غذایی است یکی سیاست مشخص صادراتی وجود ندارد و نکته بعدی بخش ارز است که از ثبات برخوردار نیست و این بازار را با چالش مواجه می‌کند.
البته یک موضوع دیگر این است که هر چه قیمت ارز افزایش پیدا کند قیمت مواد اولیه وارداتی قطعا افزایش پیدا می‌کند و سود هم در غالب افزایش قیمت مواد اولیه از دست می‌رود. نکته بعدی که هنوز کار عملیاتی مناسبی برای آن انجام نشده این است که ایران هنوز به یک کشور صادرکننده تبدیل نشده است.
به این معنی که در محورهای مواصلاتی صادراتی کماکان تسهیلات در واردات بهتر از تسهیلات برای صادرات است. این می‌تواند به عنوان گلوگاه صادراتی محسوب شود. اگر این موارد مورد توجه قرار بگیرد، ۲ میلیارد دلار صادرات مواد غذایی قطعا به سقف ۵میلیارد دلار صادرات خواهد رسید.
قاعدتا افزایش صادرات محصولات غذایی می‌تواند جهش خوبی در تحول بازارهای ما به وجود آورد. البته در بخش صادرات مشکلات زیادی وجود دارد. اما موضوعی که به تولیدکنندگان داخلی مربوط می‌شود کاهش قیمت تمام شده و مدیریت کارآمد است اما تسریع در حمل و نقل برای صادرات که در بروکراسی دولتی است همه تلاش‌ها در کاهش قیمت تمام شده را از بین می‌برد. زیرا با خواب محموله صادراتی در پایانه‌های صادراتی هزینه‌ها دوباره افزایش پیدا می‌کند.
نکته اساسی‌تر این است که شرکت‌های صادراتی هنوز به آن قدرت نرسیده‌اند که بتوانند مدیریت صادرات کالاها را به خوبی انجام دهند. این بدان معنی نیست که در حال حاضر این توان وجود ندارد اما برای جهش صادرات حتما به چند شرکت صادراتی نیاز است که با شناخت مناسب از بازار بتوانند محصولات ایرانی با کیفیت و با قیمت رقابتی را در بازارهای هدف ارائه کنند.
یکی از دلایلی که بازارهای صادراتی خیلی جدی به حساب نمی‌آیند، بازار داخل است. زیرا یک بازار ۸۰ میلیونی مواد غذایی در داخل کشور است و خود این بازار بزرگ همه توان‌های داخل را به خود معطوف می‌کند. بنابراین باید با حمایت دولت شرکت‌های صادراتی که قطعا باید از بخش خصوصی باشد به وجود آید تا بازار‌های هدف صادراتی از دست نرود.
موضوع‌های مهم دیگری هم برای بنگاه‌های تولیدی وجود دارد، وقتی یک بنگاه به مرحله صادرات می‌رسد یکسری چالش‌های نامرئی وجود دارد که توان پرواز بنگاه را می‌گیرد. نکته اول این است که درخواستهای غیر ضروری دستگاه‌های اجرایی در سطح شهرستان یا استان مربوطه بابت کمک‌های متعددی که مد نظر است که یک بنگاه باید انجام دهد که این یکی از ان مواردی است که به یک رویه ساری و جاری تبدیل شده که برای بنگاه‌ها ایجاد چالش می‌کند.
نکته دوم این است که مسیرهای سبز صادرات ایجاد نمی‌شود یعنی بنگاه صادراتی باید از یکسری اخذ مجوزها و رویه‌های معمول جدا شوند. در واقع تفکیک‌پذیری برای تسهیل امور صادرات به عنوان یک مشوق دیده نمی‌شود. در حقیقت دخالت‌های غیر ضرور سبب می‌شود تا مراحل تولید و صادرات با مشکل مواجه می‌شود.

مقیاس کم تولید
محمد حسین برخوردار، فعال اقتصادی عنوان کرد: در بخشهای صنعتی، معدنی، نساجی و چرم با توجه به تجهیزات موجود که حدودی پیشرفته‌تر هستند شاید یک مزیت صادراتی محسوب شوند. اما در صنایع خودروسازی، لوازم خانگی و غیره مزیت صادراتی دیده نمی‌شود. در حقیقت از آنجا که ما طراح نیستیم مزیت صادراتی در صنعت هم نداریم.
کارخانه‌ها در مقیاس کم تولید می‌کنند که قطعا نمی‌توانند به بازارهای جهانی صادر کنند. حقیقت این است که در کشور هر زمان محصولی طراحی شد و به عرصه تولید رسید قطعا می‌توانیم در بازارهای صادراتی حرفی برای گفتن داشته باشیم. بقیه مشکلات « ثبات نرخ ارز، مشکلات بیمه و حمل و نقل قابل حل است.
در حال حاضر بهتر است قیمت ارز از حالت دستوری خارج شود زیرا مانع رقابت در بازارهای صادراتی است. صندوق ضمانت صادرات باید سرمایه خود را افزایش دهد تا «کمک کننده باشد. همچنین حمل و نقل اعم از دریایی، ریلی و زمینی همه باید از لحاظ قیمتی به صادرات کمک کنند تا محصولات ما در کشورهای دیگر رقابت‌پذیر باشند.

قیمت ارز
احمد کیمیایی اسدی، نایب رییس کمیسیون تسهیل کسب و کار اتاق تهران افزود: در حال حاضر بزرگ‌ترین مزیت صادراتی ایران حوزه‌های نفت و انرژی است و محصولاتی که مواد اولیه آن از جمله صنایع پایین دست پتروشیمی مثل محصولات پلاستیکی است که در کشور موجود است و احتیاجی به واردات نیست که اشتغال فراوانی هم ایجاد می‌کند که می‌تواند زمینه خوبی برای صادرات داشته باشند.
در حال حاضر کشورهای منطقه در زمینه پلاستیک و محصولات مشتق توان رقابت ندارند و ایران به راحتی می‌تواند صادرکننده این محصولات باشد. زیرا ایران یک مزیت بسیار خوب دارد که ارزان بودن انرژی در کشور است که کشورهای همسایه نمی‌توانند به دلیل بالا بودن هزینه برق تولید در زمینه پلاستیک و محصولات مشتق داشته باشند. بنابراین ما می‌توانیم با هزینه کمتر وارد بازارهای صادراتی شویم.
البته برای صادرات نقاط ضعفی وجود دارد که برخی از آنها را دولت و قانون‌گذار باید برطرف کند و برخی از نقاط ضعف‌ها را بخش خصوصی در زمان تولید باید برطرف کند. آن مسوولیتی که به عهده دولت است این است که هزینه تامین نقدینگی در کشور بالا است و این موضوع قیمت تمام شده محصول را افزایش می‌دهد که قدرت رقابت را از صادرکننده سلب می‌کند.
از طرف دیگر ارتباط با کشورهای هدف صادراتی است که الان مسائل اقتصاد و سیاست به هم گره خورده است اگر رایزن‌های خوب اقتصادی در کشور وجود داشته باشد، قطعا مشکلات صادراتی‌ برطرف خواهد شد.
از طرف د‌یگر تولیدکنندگان بخش خصوصی باید از تکنولوژی روز دنیا بهره ببرند تا محصولات قابل قبول در بازارهای صادراتی را تولید کنند. همچنین باید بهره‌وری در تولیدات و اقتصاد بیشتر شود زیرا تاثیر مستقیم در قیمت تمام شده محصول دارد.
در حال حاضر صادرات با قیمت ارز گره خورده است. نرخ ارز در کشور اصلا قابل پیش بینی نیست و تولیدکننده و صادرکننده نمی‌تواند حتی قرارداد ۳ ماه با طرف خارجی منعقد کند. این تردید باعث شده تا خیلی از تولیدکنندگان ما نتوانند محصولات صادراتی خود را ارائه کنند.

برداشتن قوانین مزاحم
امید یراقی رییس اتاق ایران و آلمان گفت: فعالیت‌ها در صادرات باید گسترده‌تر شود. مثلا در مواد غذایی که از تکنولوژی‌های بالا استفاده می‌شود و مواد اولیه خوبی هم در کشور وجود دارد باید از این ظرفیت‌ها برای ارزاوری در کشور استفاده شود.
اما مشکل اصلی که وجود دارد، سرمایه‌گذاری خارجی است که البته در برخی موارد از دست دولت خارج است و به مسائل فرامرزی مربوط می‌شود. اما مشکلات سرمایه در گردش بنگاه‌ها و نرخ بهره بالا بانک‌ها معضل بزرگی است که دولت می‌تواند کمک کننده باشد.
در کشورهای دیگر بانک‌ها برای صادرات پول با بهره‌های بسیار پایین دراختیار تولیدکنندگان قرار می‌دهند. اما در ایران در چرخه صادرات از تولید تا صادرات بهره پولی که از بانک‌ها دریافت می‌شود بسیار بالا است که صادرکنندگان و تولیدکنندگان بسیار با مشکل مواجه هستند.
دولت باید قوانین مزاحم گمرکی و قوانین مخل صادرات را از سر راه صادرکنندگان بردارد. باید مثل کشورهای دیگر صادرات تسهیل شود. باید برای صادرکنندگان تشویق‌هایی وجود داشته باشد. مثل کشور چین که با تشویق‌های صادراتی باعث می‌شود تا صادرکنندگان محصول نهایی بیشتر از مواد خام صادر می‌کنند. اما در ایران مواد خام بیشتر از محصول نهایی صادر می‌شود.

خدمات تجاری
محمد رضا شهیدی، دبیر انجمن صنفی تولیدکنندگان صوتی و تصویری افزود: وقتی صحبت از صادرات غیر نفتی می‌شود بیشتر صادرات سنتی مثل پسته، زعفران و فرش مدنظر قرار می‌گیرد. اما می‌توان تولیدات صنعتی را هم در نظر گرفت. در تولیدات صنعتی یک قسمت به تولید با کیفیت بر می‌گردد که در این زمینه مشکل زیادی وجود ندارد. اما قسمت بعدی به قیمت تمام شده برمی‌گردد که قیمت تمام شده بسیاری از کالاهای ما نسبت به کالاهای چینی قیمت تمام شده بالاتری دارد. بالا بودن قیمت محصولات به علت بهره‌وری پایین نیروی انسانی و عدم استفاده از دانش خوب در سیستم مدیریتی یک مانع جدی به حساب می‌آید.
اما موضوع مهم این است که الزاما فقط کالای صادراتی نیست که باید با کیفیت باشد بلکه بقیه حلقه‌های صادرات از جمله خدمات تجاری هم باید کامل باشد. در حقیقت یک تولید کننده خوب الزاما یک صادرکننده خوب نیست. گرفتن بازار صادراتی، عقد قرارداد، نحوه ارتباط گیری، بازگشت پول از عوامل مهمی است که یک تولیدکننده خوب توان و تخصص این مسائل را ندارد.
اگر کشور چین در صادرات موفق است به این دلیل است که گروهی تولیدکننده خوب دارد و گروه دیگر که حمایت دولت را هم دارند بازارهای هدف را پیدا می‌کنند. در حال حاضر ایران بازار تجاری خاصی را ندارد. بازار عراق و افغانستان فقط به دلیل همسایه بودن است که صادرات به آن کشورها صورت می‌گیرد. در حال حاضر حلقه مفقوده بازار صادرات نداشتن یک سیستم خدمات تجاری و امکان بازاریابی درست است. درکشور چین جایگاه بخش بازرگانی تجاری سفارت یک جایگاه خیلی مهم دارد و بازاریابی می‌کنند و موانع و مشکل را برطرف می‌کنند. مشکلات تعرفه‌ای و مشکلات انتقال پول را حل می‌کنند.
این موارد مهم وظایف دولت است. دولت نباید صادرکننده باشد بلکه باید تسهیل کننده صادرات باشد تا کالاها به راحتی وارد بازارهای هدف شود. تولیدکننده داخلی باید کالاهای با کیفیت همراه با قیمت رقابت‌پذیر تولید کند. یعنی کیفیت کالا باید متناسب با نیازهای بین‌المللی و قیمت رقابت‌پذیری داشته باشد.
موضوع مهمی که نباید نادیده گرفته شود این است که توان معرفی کالاهای خوب ایرانی وجود ندارد. این موضوع کمک دولت را می‌طلبد که در خدمت صادرات باشد. از نظر قانون صادرکننده مشکلی ندارد. یعنی صادر کننده از حمایت مالیاتی برخوردار است اما در اجرا ساز و کار صادرات نیاز به حمایت خدمات تجاری دارد. کشورهای دیگر هر ساله نمایشگاه‌های متعدد برای معرفی کالاهای خود دارند. اما تولید کنندگان ایرانی اصلا نمایشگاه مطلوبی برای معرفی کالا ندارد. از طرف دیگر خدمات کنسولی درستی هم برای مشکلات بعد از صدور کالا وجود ندارد. دولت باید بپذیرد که صادرات کالاهای غیرنفتی بسیار برای کشور حائز اهمیت است و برای کشور ارزآوری دارد بنابراین باید به طور جدی با مشکلات مقابله شود.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *