کپی رایت، ستون فقرات صنعت بازی

034316111-800x486

حسن کريمي قدوسي، مدير عامل بنياد بازيهاي رايانهاي از اهداف و اقدامات بنياد در ارتقاي سطح تخصصي بازيهاي رايانهاي و نيز کمک به صادرات آن ميگويد. وي در رابطه با رفع کاستيهاي بازيسازي در کشور ميگويد:»اول به آموزش حرفهاي براي اينکه بازيسازان قوي داشته باشيم نياز داريم و دوم به ايجاد ناشرهاي بينالمللي قوي در ايران که بتوانند بازيهاي ايراني را در خارج از کشور توزيع کنند.»

بنياد ملي بازيهاي رايانهاي با چه هدفي تاسيس شد؟

بنياد ملي بازي‌ها ده سال پيش ايجاد شد، يعني زماني که در کشور هيچ نهاد متولي‌اي در حوزه بازي وجود نداشت. و با توجه به اينکه بازي منهاي موضوع کسب و کارش يک توليد فرهنگي مثل سينما، کتاب و… است و در واقع رسانه‌اي است که کارش انتقال پيام است، شوراي عالي انقلاب فرهنگي اساسنامه بنياد را تصويب کرد و چند وظيفه مهم به آن داد. يکي از آنها وظيفه حمايت از ايجاد صنعت بازي در کشور است. يکي ديگر از وظيفه‌هايش آموزش دادن و هدايت بازي‌سازان در کشور و وظيفه ديگر نظارت است. در واقع تمام وظايف بنياد ذيل اين موارد است: حمايت و نظارت و پژوهش و هدايت و آموزش و البته فرهنگسازي استفاده از بازي‌ها، مثل بحث آموزش خانواده‌ها، ترويج فرهنگ استفاده از بازي و… البته در حوزه کسب و کار هم وظايفي دارد.

زماني که بنياد شروع به کار کرد دغدغه اصلي چه بود؟ جلوگيري از اشاعه بازيهاي خارجي در داخل بدون نظارت فرهنگي و يا بستري که براي ساخت بازي در کشور شکل گرفته بود؟

دو تا موضوع بود، يکي اينکه بازي‌هاي خارجي بدون هيچ ضابطه‌اي در کشور داشت فروش مي‌رفت. مغازه دار بازي خارجي را روي سي‌دي کپي مي‌کرد و مي‌فروخت و کشور هيچ برنامه‌اي براي جلوگيري از آن نداشت. نکته ديگر اين بود که کم کم بازي‌سازان داخلي ظهور پيدا کردند. البته به تعداد انگشتان دست و داشتند تلاش‌هايي مي‌کردند که نشانه پتانسيل بالقوه بود. در نتيجه فکر کرديم بهتر است يک ساختار نيمه دولتي وجود داشته باشد که در بروکراسي و گير و بند دولت نباشد و بتواند چابک تصميم بگيرد و براي صنعتي که خودش چابک است کار انجام دهد. ما از ۲۰ نفر بازي‌ساز آنروز به دو هزار بازي ساز رسيديم و اين رشد مديون سياسست‌هاي بنياد است. چه سياست‌هايي که در حوزه نشر اتخاذ کرده و چه سياست‌هايي که در خصوص حمايت بوده است.

منظور از حمايت چيست؟

بنياد انواع و اقسام کارهاي حمايتي را در شرايطي که در زمان‌هاي مختلف داشته انجام داده است. مثلا در اوايل تاسيسش در سه چهار سال پيش در ساخت بازي شراکت مي‌کرده و يک صندوق سرمايه‌گذاري خطر پذير ولي با رويکرد حمايتي بوده که پروژه‌ها را استارت مي‌زد، در آن پول مي‌ريخت و در فروش شريک مي‌شد.

در سه چهار سال بعدي بحث حمايتي بنياد رفته به سمت وام و جايزه‌هاي بزرگ جشنواره‌هاي مختلف. در واقع از فضاي مشارکت خارج شده. ولي اين مسائل مادي است و در اين دو سه سال گذشته تعاملات زيادي با وزارت ارتباطات، با معاونت فناوري رياست جمهوري و… داشته است. شايد بتوانم بگويم بالغ بر ۱۵ تا ۱۶ ميليارد تومان اعتبار مصوب شده و تقريبا ده ميليارد با کمک و تحت نظارت بنياد به بازي سازان داده شد. علاوه بر آن کارهاي زيرساختي زيادي هم انجام شد. مثلا در حوزه آموزش آموزشگاهي که دارد به طور تخصصي اين کار را انجام مي‌دهد انستيتوي ملي بازي‌هاي کامپيوتري است که دوره‌هاي آموزشي و دوره‌هاي مجازي دارد و محتواي آموزشي توليد مي‌کند و روي سايت مي‌گذارد.

علاوه بر آن مرکز رشد هم هست که تيم‌هاي بازي‌سازي به آنجا مي‌آيند و کار مي‌کنند و در آزمايشگاه بازي‌هايشان را با هزينه خيلي کم کنترل کيفيت مي‌کنند. همه اينها خدماتي است که بنياد براي رشد و توسعه اين صنعت در کشور انجام داده است. همچنين در حوزه بين الملل هم بنياد حمايت‌هايي را انجام مي‌دهد، مثل بردن به نمايشگاههاي بين‌المللي و کمک براي بستن قرارداد و نمايشگاهي که در تيرماه برگزار شده به نام Tehran Convention که تقريبا صد نفر خارجي در آن حضور داشتند. سي تايشان ناشر بين‌المللي بودند و هفتاد تايشان سخنران بين‌المللي بودند. و در واقع هدف ارتقاي سطح دانش بازي‌سازان
داخلي بود.

گردش مالي بازي در ايران چقدر است و در طول سالهاي اخير چه تغييري کرده؟

آمار ما مربوط به سال ۹۴ است و آخر ۹۶ هم يک آمار ديگري مي‌گيريم. در سال ۹۴ گردش مالي صنعت بازي به طور کلي که شامل بازي‌هاي داخلي و خارجي و نيز شامل سخت‌افزار و نرم افزار است ۴۶۰ ميليارد تومان بود. از اين ۴۶۰ ميليارد نيمي براي سخت افزار بوده و نيمي براي نرم افزار. از اين نيمي که مربوط به نرم افزار است و حدود ۲۳۰ ميليارد تومان مي‌شود، ۱۰ درصد بازي‌هاي ايراني بوده است. و در تقريبا سه چهار سال پيش اين رقم حدود دو تا سه درصد بوده. اينجاست که سياست‌هاي نظارتي بنياد به کمک بخش خصوصي آمده است. بعد از اينکه بازار بازي‌هاي موبايل شروع به رشد کرد و اکثر بازي‌سازان براي موبايل بازي ساختند، ما به جاي اينکه شبيه ارگان‌هايي در کشور باشيم که مجوز ساخت و نشر مي‌دهند، به لطايف الحيلي رفتيم به سمت مميزي پس از نشر. يعني گفتيم شما بازيتان را منتشر کنيد ما بعدا نگاه مي‌کنيم که آيا بازي مشکل محتوايي دارد يا نه. اين باعث شد که بازار بدون دخالت مستقيم بنياد باشد و رويه‌اي که در سازمان‌ها وجود دارد و باعث مي‌شود بخش خصوصي نتواند کارکند وجود نداشته باشد. و بازي‌سازان همه بدون بوروکراسي‌هاي دولتي بتوانند کارشان را انجام دهند.

وضعيت صادرات بازيهاي ايراني چطور است و نقش بنياد در اين ميان چيست؟

ما اصولا اعتقاد داريم که قرار نيست بازي‌ها صرفا براي داخل ساخته شوند و سياست‌هاي بنياد به سمتي است که بازي‌هايي با کيفيت جهاني ساخته شود. ما تا الان بالغ بر ۳۰-۲۰ عنوان بازي به خارج از کشور صادر کرديم و بنياد هم کمک‌هاي مختلفي کرده است. در يک سال اخير ۴۰۰ تا ۵۰۰ ميليون تومان کمک بلاعوض به بازي‌ساز‌هايي داده که بازي‌هاي صادرات محور توليد کردند. در واقع همين نمايشگاهي که در تيرماه برگزار کرديم اصولا هدف‌اش صادرات بازي بود. چون يک نمايشگاه بين‌المللي بود و ايراني‌ها قرار است با خارجي‌ها تعامل کنند. در نمايشگاه دو سه قرارداد بسته شد. به هر حال مي‌دانيم که بازار بازي داخل محدود است. ما بازاري در داخل داريم که در مقايسه با بازار چهارصد ميليوني دنيا هيچ است.

در نتيجه ما در بنياد انواع کارها را داريم انجام مي‌دهيم تا ناشرهاي داخلي که توانايي عرضه بازي به خارج از کشور دارند را تقويت کنيم و به آنها کمک مي‌کنيم ريسکشان پايين بيايد. سال گذشته جشنواره Level Up را با يکي از اين ناشرها راه انداختيم و ۵۰-۴۰ ميليون تومان جايزه نقدي در آن داشتيم. امسال اين جشنواره را بزرگتر و با جوايز بيشتر برگزار خواهيم کرد. که در آن ناشرها بتوانند به بازي‌هاي ايراني کمک کنند تا کيفيشان بيشتر شود و بتوانند صادارت داشته باشند. بنابراين اصولا محور کاري ما تعاملات بين‌المللي است. به عنوان مثال الان در نمايشگاه Game Connection فرانسه که از اول نوامبر شروع مي‌شود تقريبا با همت بنياد سه بازي‌ساز غرفه دارند که هزينه غرفه را بنياد دارد مي‌دهد و فکر مي‌کنم که ۶ يا ۷ تا بازي‌ساز هم مستقل از حمايت بنياد در آنجا حضور دارند که تخفيف ۸۹درصدي از نمايشگاه گرفتند. آن هم به خاطر تعاملي است که بنياد با نمايشگاه داشته و بخاطر قرارداد بلند مدتي که با آن نمايشگاه داشته اين تخفيف را گرفته است.

بازار اصلي صادرات بازي ما چه مناطقي هستند؟

معمولا روش اينطور است که وقتي يک بازي مي‌خواهد در مارکت‌هاي مختلف در دنيا منتشر شود آن را در همه جا منتشر مي‌کنند. چون اين کار هزينه‌اي ندارد و در واقع بازار ديجيتال  است و نياز به انتشار فيزيکي نيست. ولي بازي‌سازهايي که باهوش هستند اول در کشورهاي عربي و ترکيه بازي‌شان را منتشر مي‌کنند چون مي‌خواهند بازي‌شان را تست کنند. معمولا شش ماه زمان مي‌دهند تا بازي را تست کنند و بعد به کشورهاي اروپايي و ديگر کشورها منتشر مي‌کنند. اما به لحاظ خلق و خو و سليقه و به لحاظ محتوايي شايد ترکيه و امارات عربي بيشتر با ما ارتباط برقرار کند. بعضي وقت‌ها بازي‌سازهاي جهان دست روي يک تم فرهنگي مي‌گذارند که مردم يک منطقه با آن مي‌توانند ارتباط برقرار کنند. مثل بازي انتقام السلاطين که کشورهاي عربي به چيني‌ها سفارش دادند و بشدت در ايران و خاورميانه معروف است ولي در کشورهاي غربي هيچ جاذبه‌اي نسبت به آن وجود ندارد.

آيا عدم پذيرش کپي رايت در ايران مشکلي براي صادرات بازيهاي ما ايجاد نميکند؟

اصلا ستون فقرات صنعت بازي در کشور کپي رايت است. من فکر مي‌کنم علت اصلي  ضعف ما در اين حوزه نداشتن کپي رايت است. براي بازي به صورت مشخص چند تا اتفاق مهم به علت عدم وجود کپي رايت دارد مي‌افتد. اتفاق اول اين است که ما بازار بازي‌هاي کامپيوتري را از دست داديم. چون تقريبا بازي‌سازان ما ديگر نمي‌توانند با هزينه‌هاي بالاي توليد در کشور با بازي‌هاي خارجي ارزان در بازار رقابت کنند و بازار را باختند. البته در بازي‌هاي موبايلي مشکل کمتر است چون دنيا به سمت بازي‌هاي آنلاين رفته و کپي شدن بازي‌هاي آنلاين سخت است.

بنابراين بازي‌هاي آنلاين خارجي در کشور دارد به طور رسمي منتشر مي‌شود. و چون بازي‌هاي ايراني با دلار برابر چهار هزار تومان دارد حساب مي‌شود در واقع رقابت منطقي‌تري شده است. موضوع ديگر که گريبان‌گير بازي‌سازان ماست اين است که خارجي‌ها خيلي به سختي حاضرند سرمايه‌گذاري روي بازي‌هاي ايراني کنند. وقتي بازي مي‌سازيد ناشر دو کار مي‌کند، يا مي‌گويد بازي را تمام کن من منتشر مي‌کنم و يا مي‌گويد من يک پيش‌پرداخت هم به تو مي‌دهم. ولي ما به دليل عدم پيوستن به قانون کپي رايت نمي‌توانيم از فرصتي که در حالت دوم وجود دارد بهره‌مند شويم. و در نتيجه ناشرهاي خارجي حاضر نيستند به بازي‌سازان ما پيش پرداخت بدهند. چون اگر بازي را تمام نکنند ضمانتي وجود ندارد. چون قوانين ايران ضمانت لازم را براي بازي‌ها در نظر نگرفته‌اند؛ مگر اينکه عدد بزرگ باشد و بانک ضمانت کند. مسائل اين چنين باعث مي‌شود ما مشکلات اصلي و عميقي در بحث صادرات کشور داشته باشيم. ولي حتي اگر بحث کپي رايت هم حل شود باز مشکل ديگري وجود دارد و آن تحريم‌هاي ايالات متحده است. يک بازي ساز ايراني نمي‌تواند در App Store يا Google Play بازي بگذارد. و اين ربطي به کپي رايت ندارد بلکه به تحريم ربط دارد.

ما در بازار کنسول که بازار سومي براي بازي است بازي را باختيم. چون براي ساخت بازي روي کنسول‌ها لازم است که يک دستگاهي را بازي‌ساز از يک شرکت خارجي که سوني و مايکروسافت باشد بگيرد که اين دستگاه اگر وجود نداشته باشد شما نمي‌توانيد بازي را توسعه دهيد. الان سوني و مايکروسافت اين دستگاه را به ايران نمي‌دهند و در نتيجه ما نمي‌توانيم بازي را روي کنسول ببينيم.  و درنتيجه بازي‌هاي ايراني در کنسول وجود ندارد. اين هم مشکل ديگر ما در صادرات بازي است. در واقع صادرات بازي ما محدود مي‌شود به کامپيوتر و موبايل.

آيا فکر نميکنيد لازم است آژانسهايي در کشور وجود داشته باشند که بتوانند با بازيسازان داخلي و ناشران خارجي ارتباط برقرار کنند؟

بنياد دارد وظيفه آژانس‌ها را انجام مي‌دهد. يکي از کارهايي که کرديم و قرار است تا يک ماه ديگر فاز دومش شروع شود اعطاي کارت بازي‌سازي به بازي‌سازان است. تا بازي‌سازان ما هويت داشته باشند.

فکر ميکنيد ضعف اصلي ما در توليد بازي چيست؟

ما در کشور بازي‌سازان معدودي داريم که در سطح بين‌المللي بازي‌سازي کنند و اين به دليل عدم آموزش است که بنياد دارد تلاش مي‌کند آموزش حرفه‌اي ايجاد کند. اين آموزش بايد قوي‌تر باشد. البته بودجه بنياد خيلي محدود است چون کل بودجه بنياد ۱۲ تا ۱۳ ميليارد در سال است و بازي خيلي پول بيشتري براي توسعه نياز دارد. بنابراين اول به آموزش حرفه‌اي براي اينکه بازي‌سازان قوي داشته باشيم نياز داريم و دوم به ايجاد ناشرهاي بين‌المللي قوي در ايران که بتوانند بازي‌هاي ايراني را در خارج از کشور توزيع کنند. چون اگر ما بخواهيم چشم اميدمان به بازار داخل باشد که بازي‌هاي خارجي وارد آن مي‌شود و محدود است. بايد بازي‌هايمان را در بازارهاي خارجي منتشر کنيم و اين کار خيلي مشکل است و بايد بازي‌ساز قوي داشته باشيم  تا با تعليم و تربيت تخصصي بازي‌سازي در کشور ارتقا پيدا کند.

انستيتوي ما در طول ۶-۵ سال حدود ۷۰۰ تا بازي‌ساز تربيت کرده که هم عدد کمي است و هم کيفيتشان زياد نيست. اين عدد بايد بيشتر شود، انستيتو بايد به شهرستان‌ها برود و با آموزش‌هاي بين‌المللي بايد کيفيتش را بالاتر ببرد. مثلا يک کار پرخرجي را از فروردين سال بعد احتمالا شروع خواهيم کرد و آن هم اين است که قرار است يک دوره بين‌المللي بازي سازي براي ۳۰ نفر راه‌اندازي کنيم. ولي اين سي نفر دارند دوره خيلي حرفه‌اي را مي‌گذرانند. اين کار پول زيادي مي‌خواهد. چون برگزار کردن اين دوره ۲۰۰ تا ۳۰۰ ميليون تومان هزينه دارد و درآمد خيلي زيادي هم در آن وجود ندارد. در واقع حمايت‌ها بايد کمي بيشتر شود تا کارهاي آموزشي قوي‌تري انجام
شود.

آيا بنياد برنامهريزي مشخصي براي اينکه چه زماني و تا چه ميزان ميتواند صادرات داشته باشد دارد؟

ما برنامه ملي بازي‌هاي رايانه‌اي داريم مصوب شوراي عالي فضاي مجازي سال ۹۴ که مسائل کلان در آنجا ذکر شده است. به دنبال ايجاد يک نقشه راه هستيم در حوزه بازي که داريم تمام تلاشمان را مي‌کنيم تا اين نقشه راه را با همکاري وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌هاي ديگر پيش ببريم. وقتي مي‌گويم نقشه راه يعني مي‌خواهيم از کليات وارد جزئيات و اقدام شويم. داريم سعي مي‌کنيم فضايي در کشور ايجاد کنيم که وزارت ارتباطات، معاونت علمي وزارت صنعت و معدن و تجارت و جاهاي مختلف درگير شوند. ما بايد در اين نقشه راه بگوييم چه کاري مي‌خواهيم انجام دهيم و به کجا مي‌خواهيم برويم و چقدر پول احتياج داريم. و همه موارد را در آن بگنجانيم و دنبال اين هستيم که برنامه چهار ساله داشته باشيم.

آيا در کل شما موافق حضور دولت در اين صنعت هستيد؟

خير. به همين دليل مشارکت دولتي را قطع کرديم ودر هيچ حوزه‌اي دخالتي نمي‌کنيم. اگر قرار است حمايتي از بازي کنيم در قالب فراخوان و شايسته سالاري و انتخاب اين کار را مي‌کنيم. مثلا مي‌گوييم جوايز بازي‌هاي صادرات محور و ۴۰۰- ۳۰۰ ميليون وام بلاعوض به سه بازي مي‌دهيم، فراخوان مي‌دهيم، چهل تا بازي مي‌آيند و شواري بازي‌سازي با حضور کارشناسان تشکيل مي‌دهيم و بازي انتخاب مي‌کنيم. از اينها سه تا انتخاب مي‌شوند و آنها را حمايت مي‌کنيم. ما به هيچ وجه پايمان را در کفش بخش خصوصي نمي‌کنيم.

 



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *