نقش کلیدی دولت در صادرات محصولات غیر‌نفتی

Untitled-1

اینکه اقتصاد کشور از نفت‌محوری خارج و به سمت صادرات محصولات غیر‌نفتی حرکت کند در همه دولت‌ها بیان شده است. اما هیچ دولتی تاکنون نتوانسته مشکلات این راه را به طور کامل برطرف کند. در این زمینه با تعدادی از فعالان اقتصادی گفت‌وگویی انجام شد که در ادامه با هم می‌خوانیم:

واقعی شدن نرخ ارز
عدنان موسی‌پور، رییس کمیسیون صادرات اتاق بازرگانی ایران گفت: واقعی شدن نرخ ارز یکی از بزرگ‌ترین درخواست صادرکننده‌هاست که هنوز انجام نشده است. این موضوع نقش یک ترمز را برای بخش صادرات محصولات غیر‌نفتی بازی می‌کند و تا زمانی که این مانع بزرگ رفع نشود، نمی‌توان امیدوار بود که صادرات محصولات غیر‌نفتی به درستی حرکت کند.
قیمت ارز طبق برنامه سوم و چهارم توسعه و متناسب با تورم افزایش داده نشده است که این امر باعث می‌شود کالاهای ایرانی با قیمت گران به بازارهای جهانی عرضه شود. علاوه بر نرخ ارز، نرخ تسهیلات بانکی است که نمی‌تواند حامی صادرات محصولات غیر‌نفتی باشد. در صورتی که کشورهای رقیب تسهیلات ارزان قیمت و جوایز صادراتی به صادرکننده‌ها می‌دهند. این یعنی ۲۰درصد صادرکننده رقیب از ما جلوتر است.
البته برای اینکه صادرات تولید داخل افزایش پیدا کند دو راه وجود دارد، یکی مربوط به دولت است و بخش دیگر به صادرکننده و تولیدکننده بستگی دارد. دولت باید چالش‌های صادراتی را تسهیل و فضای کسب‌و‌کار را بهبود بخشد.
در این راستا اگر به اقتصاد مقاومتی توجه شود در آن به یک اقتصاد با محوریت صادرات اشاره شده است. بنابراین این موضوع مهمی است که همه به صادرات توجه داشته باشند. منتها دولت باید بخواهد تا از اقتصاد متکی به نفت جدا شود. دولت باید برای خود هدف بگذارد و بر آن اساس برنامه ریزی‌های لازم برای صادرات محصولات غیر‌نفتی را انجام دهد.
همچنین تولیدکننده‌ها باید به تولید صادرات محور فکر کنند. باید در نمایشگاه‌ها شرکت و دانش صادراتی خود را افزایش دهند. باید نیازهای صادراتی شناسایی شود. حقیقت این است که بخش اعظم جامعه تولیدی، با صادرات محصولات غیر‌نفتی آشنایی ندارند و مزیت‌های محصول صادراتی را نمی‌دانند. بدین منظور که هر زمان بازار داخلی دچار رکود شد خط تولید را کند یا متوقف می‌کنند یا اگر بازار رونق گرفت تولید را افزایش می‌دهند. در واقع تولید‌کنندگان باید به جامعه جهانی در بخش تجارت متصل شوند.

حمایت دولت
مسعود دانشمند فعال اقتصادی اظهار داشت: مشکل اصلی این است که صادرکنندگان محصولات غیر‌نفتی باید بدانند چگونه باید کالای باکیفیت و قیمت رقابت‌پذیر به بازار جهانی عرضه کنند. در این راستا باید در بازارهای هدف تبلیغات صورت گیرد. باید توجه شود که قیمت کالاهای ما بیشتر از قیمت جهانی است. زیرا هزینه‌های تولید درکشور بالاست، بنابراین باید برنامه‌های درست برای کاهش هزینه‌های تولید به وجود بیاید.
بنابراین دولت باید در مرحله اول خود را از میدان تولید و تصدی گری خارج کند و کارها را به بخش خصوصی واگذار کند. همچنین صندوق توسعه ملی باید به واحدهای کوچک و متوسط برای خرید مواد اولیه و خط تولیدشان وامهای ۶ ماهه و دو ساله بدهد و اقساط را به ارز دریافت کند.
در نتیجه دولت باید برای بخش خصوصی بستر سازی‌های لازم را انجام دهد و بخش خصوصی به خوبی می‌داند چگونه کالای صادراتی تولید کند. در واقع دولت با بخش خصوصی رقابت نکند بلکه حمایت کند.

صد در صد صادرات محور
شاهرخ ظهیری، مشاور کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران گفت: هدف اصلی مسوولان این است که کشور را از اقتصاد نفتی خارج و به صادرات محصولات غیر‌نفتی حرکت دهند. البته مهم‌ترین بخش آن صنایع غذایی است که می‌تواند بسیار توانمند صادرات داشته باشد و در این زمینه با دنیا رقابت کند.
ولی موضوع مهم این است که صادرات به طور کلی چند مشکل اساسی دارد. به‌گونه‌ای که تولید مواد‌غذایی تابع عرضه و تقاضاست و تا زمانی که قیمت دستوری حاکم بر این مساله است صنایع غذایی قادر نخواهد بود که این رشد کافی را داشته باشند. بنابراین کالاها از کیفیت کافی برخوردار نیست. در نتیجه باید قیمت‌گذاری از محصولات صنایع غذایی برداشته تا رقابت باعث پیدا شدن قیمت واقعی در بازار شود. دومین مشکل، قانون صنایع غذایی است که مربوط به سال ۱۳۴۶ است. این قانون نیاز به تجدید نظر دارد.
مساله بعدی سرمایه در گردش بنگاه‌ها است که مساله مهم در همه بخش‌های اقتصادی است اما چون صنایع غذایی با محدودیت زمانی در تولید کالا مواجه و این موضوع در این بخش بسیار حائز اهمیت است. در حال حاضر در صنایع غذایی تولید محصولات غذایی صد در صد صادرات محور است، به‌گونه‌ای که در حال حاضر محصول رب ایرانی حرف اول را در دنیا می‌زند.
دولت باید سازمان حمایت را از صنایع غذایی کشور دور کند. زیرا وقتی قیمت محصولات کشاورزی آزاد است چگونه قیمت محصولات محدود می‌شود؟ دولت قیمت را آزاد کند تا کیفیت محصولات افزایش پیدا کند. دولت باید سرمایه در گردش کارخانه‌ها را تامین کند تا تولیدات افزایش پیدا کنند که در پی آن صادرات هم افزایش پیدا می‌کند.

هزینه‌های بالای تولید
محمد رضا نجفی منش، رییس کمیسیون تسهیل کسب‌و‌کار اتاق تهران عنوان کرد: برای صادرات محصولات غیر‌نفتی نگرانی ما از بابت کیفیت کالا نیست. اما به دلیل هزینه‌های بالای تولید در داخل کشور محصولات ما قادر به رقابت‌پذیری در بازارهای بین‌المللی نیستند.
دومین موضوع مهم در صادرات نرخ ارز است. هر سال تورم وجود دارد اما نرخ ارز متناسب با تورم افزایش پیدا نمی‌کند و این قدرت رقابت را از کالاهای ما در بازار‌های صادراتی کم می‌کند.
همچنین برخی از کالاها در داخل کشور قیمت رقابتی دارد اما وقتی به مقصد می‌رسد غیر‌رقابتی می‌شود زیرا هزینه حمل‌و‌نقل بار به قیمت کالا اضافه می‌شود. باید با مکانیزم‌هایی این هزینه‌ها کم شود. موضوع مهم دیگر تبلیغات درباره محصولات ایرانی است که به درستی در بازار‌های هدف معرفی نمی‌شوند.
موضوع مهم دیگر دیپلماسی اقتصادی است. البته مشارکت با شرکت‌های بزرگ خارجی هم موضوع حائز اهمیت است زیرا کمک می‌کند که کالاهای ایرانی صادر شوند. اگر این مجموع عوامل را دولت انجام دهد، می‌توان به صادرات محصولات غیر‌نفتی امیدوار بود.
در حال حاضر چون شرایط برای بسیاری از کالاها مهیا نیست بنابراین تولیدکنندگان نمی‌توانند در کنار بازار داخل به بازارهای بین‌المللی یا منطقه‌ای توجه کنند. در نتیجه دولت در صادرات نقش کلیدی دارد. تعیین سود بانکی، متناسب کردن نرخ ارز، مشوق‌های صادراتی و غیره همه نقش‌های دولت است که اگر دولت بستر را مهیا کند بخش خصوصی کارها را به درستی انجام می‌دهد.

صادرات از سرریز تولیدات
مهدی معصومی اصفهانی، معاون کمیسیون کشاورزی اتاق تهران گفت: اگر از ابتدا تولید صادرات محور انجام شود همه مشکلات قابل حل است. اما تولیدکنندگان به نیت صادرات تولید نمی‌کنند بلکه به دنبال این هستند تا سرریز تولیدات خود را صادر کنند. در صورتی که باید محصول درخواستی بازار هدف تولید شود.
همچنین باید شرکت‌های صادرکننده از تولیدکننده جدا شوند و شرکت‌های صادرکننده باید به شرکت‌های داخلی سفارش محصول مورد نیاز بازار هدف را سفارش دهند. البته باید کارهایی صورت گیرد تا کالاهای تولیدی ما قابلیت رقابت داشته باشد. به‌عنوان مثال قیمت تخم مرغ در ایران ۳۰درصد گران‌تر از دیگر کشورها است بنابراین نمی‌توانیم تخم‌مرغ صادر کنیم.
از طرف دیگر کیفیت کالاهای ما گرچه برای داخل خوب است اما برای صادرات مناسب نیست. مثلا در ایران مرغ تا وزن ۳ کیلوگرم استفاده می‌شود در حالی که در دنیا مرغ بالای یک کیلو و ۳۰۰ گرم اصلا مصرف نمی‌شود. اگر بخواهیم این روش تغییر کند به یک تغییر زیربنایی نیاز است و با شعار و مازاد تولید و فشار آوردن به تولیدکننده افزایش صادرات صورت نمی‌گیرد.

نامناسب بودن کیفیت و قیمت
احمد کیمیایی اسدی، نایب رییس کمیسیون تسهیل کسب‌و‌کار اتاق بازرگانی تهران گفت: آمارها نشان می‌دهد که صادرات محصولات غیر‌نفتی وضعیت مطلوبی ندارد و از لحاظ مقداری و ارزشی کاهش پیدا کرده است. به نظر می‌رسد در این زمینه بخش خصوصی باید فعالیت خود را افزایش دهد و هم بخش دولتی باید بسترهای لازم برای صادرات را فراهم کند.
البته صادرات ارتباط مستقیم با نرخ ارز دارد. اما اگر در دولتی نرخ ارز افزایش پیدا کند ضعف آن دولت به حساب می‌آید. در صورتی که اگر نرخ ارز با نرخ تورم افزایش پیدا می‌کرد نرخ صادرات بسیار بالاتر از رقم فعلی بود. در کنار این موضوع، بخش خصوصی هم باید تلاش کند، زیرا هنوز کالاها از نظر کیفیت جایگاه صادراتی پیدا نکرده است.
در واقع در حال حاضر محصولات ما نه از نظر کیفیت و نه از نظر قیمت قدرت رقابت در بازارهای بین‌المللی و منطقه‌ای را ندارد. اگر صادرات غیر‌نفتی در برنامه است باید در ابتدا به روز‌رسانی تکنولوژی ماشین‌آلات داخلی و اهمیت دادن به مشکلات زیر بنایی پیش گرفته شود.

*فرزاد مهدیزادگان



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *