مردم، پرداخت‌کننده اصلی هزینه‏ های شهر

IMG15252190

حسین راغفر، اقتصاددان و پژوهشگر حوزه فقر و عدالت اقتصادی در رابطه با چالش‏هایی که شهردار جدید در مدیریت شهر تهران با آن مواجه است و اولویت‏هایی که باید در مدیریت جدید شهری به آن توجه شود گفت‌وگویی با صنعت و توسعه داشته است. وی معتقد است شهرداری تهران در طول ۱۲ سال هزینه‏ هایی را در نتیجه فساد و استخدام نیروی کار غیر‌ضروری ایجاد کرده که پرداخت‌کننده واقعی آن مردم تهران بوده‏اند و در نتیجه هر قدمی که شهرداری جدید برای کاهش این هزینه‏ها بردارد باری است که از دوش مردم تهران برداشته می‌شود. راغفر همچنین ارتباط خوب شهرداری با دولت و مجلس را از عوامل مهم در رفع مشکلات اقتصادی که شهرداری با آن مواجه است می‏داند.

شهردار جدید تهران با چه مشکلات و چالش ‏هایی در مدیریت شهر مواجه است؟
شهر تهران با چالش‏های متعددی مواجه است. مساله اول بدهی‏های بزرگ شهرداری و مساله مالی است. تهران در طول سال‌ها با هزینه‏های خیلی بالا و در واقع به هزینه مردم اداره شده و علاوه بر آن بدهی بزرگی هم باقی گذاشته است. بنابراین شیوه مدیریتی باید طوری باشد که جلوی هزینه‏ های بالای شهرداری که در واقع مردم پرداخت‌کننده واقعی آن هستند گرفته شود.
شهرداری و اطرافیانشان تا به حال به سادگی افزایش هزینه‏های شهرداری را که بخشی از آن در نتیجه فساد بوده، با پول مردم تامین کرده‏اند. منابع متعددی وجود دارد که شهرداری‏ها می‏توانند برای درآمدزایی تعریف کنند و نیز به کاهش هزینه‏ها در بخش قابل توجهی توجه داشته باشند و آن هم کاملا امکان‏پذیر است. بنابراین شیوه مدیریت منابع مالی شهرداری‏ها نکته مهمی است. بحران دیگری که شهر دارد فضاهای فروخته شد شهری است که می‏توانند منشأ مشکلات آینده شهر باشند. مشکلات متعددی از جمله مشکلات زیست محیطی مثل آلودگی که الان هم در شهر تهران وجود دارد. در واقع این فضاهای فروخته شده باعث تخریب شده‏اند و باید دید چگونه می‏توان اینها را ساماندهی کرد یا اینکه از تخریب بیشتر فضای شهر جلوگیری کرد.
نکته سوم مساله به اصطلاح آسیب‏های اجتماعی شهر است و نابرابری‏های فاحشی که منشأ نابسامانی‏های بعدی در شهر می‌شود و هزینه‏های زندگی در شهر را می‏تواند بالا ببرد و از آن به‌عنوان سائوپائولو شدن جامعه یاد می‌کنند. سائوپائولو نماد یک شهر نابرابر است؛ یک شهر از هم گسیخته که آسیب‏های جدی را می‏تواند برای جامعه رقم بزند و مانع از سرمایه‏گذاری‏های بعدی در شهر خواهد شد. وقتی شهر ناامن می‌شود امکان سرمایه‏گذاری در آن کاهش پیدا می‌کند و شهر ریسک‌ناپذیرتر می‌شود و این خود سبب خواهد شد امکان سرمایه‏گذاری‏های بعدی کاهش پیدا کند، مهاجرت در شهر بیشتر شود و ناامنی‏ها در شهر افزایش پیدا کند.
از نظر شما راه حل اینکه تهران چهره عادلانه‏تری داشته باشد چیست؟
البته راه‌حل دارد. ولی بحث در رابطه با آن مفصل است و در این مجال نمی‏گنجد. اگر بخواهم به آن اشاره‏ای کنم باید بگویم شهرداری باید از سازمان‏های مردم‌نهاد استفاده کند و بسیاری از کارها را با مشارکت آنها انجام دهد و این هزینه‏هایی که در خود شهرداری صورت می‏گیرد و کارایی هم در آن نازل است قطع شود. ضمن اینکه این شیوه‏ها شیوه‏های کارآمدتری است و همزمان شهرداری‏ها می‏توانند فرصت‏های سرمایه‏گذاری و اشتغال را هم در شهر افزایش دهند و این هم راه‏حل‏های خودش را دارد. مثلا با برنامه‏ریزی این امکان وجود دارد که گروه‏های مختلفی سرمایه‏گذاری کنند و در یک دامنه زمانی مشخصی شکل بگیرند و بتوانند قوام بگیرند و روی پایشان بایستند و بتوانند از اشکال مساعدت‏های شهرداری بهره‏مند شوند. این امر باعث می‌شود آنها روی پای خودشان بایستند و بعد از چند سال می‏توانند مالیات پرداخت کنند و هزینه‏ها را تامین کنند.
این کاری است که باید جزییات آن را سر فرصت بررسی کرد. برای اینکه شهر عادلانه‏تر داشته باشیم باید بدانیم شهرداری قطعا در آن نقش دارد و می‏تواند فرصت‏هایی را برای ایجاد اشتغال در جامعه فراهم کند و بنابراین سیاست‏های شهرداری می‏تواند یک نگاه میان‌مدت باشد که منجر به افزایش درآمدها و ایجاد فرصت‏ها شود و در این فرآیند می‏توانیم شهر عادلانه‏تری را در یک چشم‏انداز بلند‌مدت یا میان‌مدت تشریح کنیم.
باید توجه داشته باشیم اگر آسیب‏های بلند‌مدتی ایجاد شده، حل آن اقدام کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه مستلزم زمان است. شهرداری باید رابطه‏اش را با دولت و مجلس تصحیح کند. شهرداری یک نهاد سیاسی برای مقابله با دولت نیست، آن‌طور که در این ۱۴ سال گذشته عملا بوده است. بنابراین این نکته بسیار مهمی است که شهرداری یک نهاد مردمی است و در همه جای دنیا از دولت‏ها حمایت‏های مالی مستقیم می‌شود. برای اینکه شهر بیش از این تخریب نشود و شهرداری‏ها مجبور به فروش فضاهای شهری و تخریب‏هایی که در شهر انجام داده‏اند نشوند دولت و مجلس هم باید در این راستا به شهرداری کمک کنند. شهرداری منابع متعددی برای کسب درآمد قانونی دارد که سال‌هاست دولت اینها را جمع‏آوری می‏کرده و به شهرداری‏ها هم نمی‏پرداخته. اینها محل‏های درآمدی است که باید در نظر گرفته شود. ضمن اینکه موارد دیگری است که می‏تواند موجب کاهش هزینه‏های شهرداری‏ها شود و زمینه‏های افزایش درآمد شهرداری‏ها را فراهم کند.
مشاغل غیررسمی از مشکلات جدی شهر تهران است و علاوه بر اینکه در نظم و اقتصاد شهر اختلال ایجاد کرده، حاکی از بیماری اقتصادی مردم تهران است و مصداقی بر وجود بی‏عدالتی در معیشت مردم، آقای نجفی در برنامه‏ای که ارائه کرده است موضوع ساماندهی مشاغل غیررسمی را یکی از اولویت‏های شهرداری دانسته. به نظر شما چه مشکلاتی در ساماندهی مشاغل غیررسمی وجود دارد؟
این خیلی مهم است که برخورد با موضوع مشاغل غیررسمی مقابله نیست. مساله این است که باید ساماندهی شود. ساماندهی مشاغل غیررسمی بخشی از آن فرآیند عادلانه‏تر کردن اقتصاد شهر است. این زاییده و محصول سیاست‏های اقتصادی کل کشور است که هزینه‏هایش این‌گونه بر سر کلان‏شهرها و به‌ویژه شهر تهران آوار شده است بنابراین قطعا ساماندهی این دسته از این فعالیت‏ها یک بخشی از فرآیند عادلانه کردن شهر تهران است و البته باید به پیامدهایش هم توجه کرد و باید این نکته را بدانیم که ساماندهی این مساله فقط منحصر به شهرداری تهران نیست، بلکه خود دولت و سیاست‏های اقتصادی‏اش و وزارتخانه‏هایی که مسوولیت‏هایی در این حوزه دارند هم باید در حل این موضوع کمک کنند. در نتیجه از عهده شهرداری به تنهایی خارج است. ضمن اینکه مادامی که اقتصاد کشور دچار رکود است و نابرابری‏های منطقه‏ای به این صورت در شهرها وجود دارد که عمده مشاغل و منابع در کلان شهرها جمع شده و مناطق محروم‏تر جامعه فرصت‏های اشتغال را عملا از کف داده‏اند، در چنین شرایطی دست‌فروشی و مهاجرت‏هایی که عمدتا منجر به دست فروشی می‌شود یک مساله فراگیر خواهد بود و شهرداری تهران متاسفانه از عهده حل آن بر نخواهد آمد مگر اینکه عزم جدی و کلان برای آن وجود داشته باشد.
آقای نجفی صراحتا اعلام کرده‏ است که تعداد کارکنان شهرداری بسیار بیشتر از میزانی است که کارایی داشته باشد و در نتیجه برنامه‏ای برای کاهش آن خواهد داشت. آیا این موضوع منجر به نارضایتی اجتماعی نخواهد شد؟
این یک بحث اساسی است و به‌خصوص در سال‌های اخیر به نظر می‏رسد تبدیل به مشکل بزرگی شده که شهرداری باید به آن توجه کند. چون بخش مهمی از هزینه‏های شهرداری بابت همین موضوع به‌شدت افزایش پیدا کرده و عملا هزینه‏های زندگی مردم را در شهر افزایش داده است. قطعا خیلی از این موارد و بسیاری از تشکل‏هایی که در شهرداری به وجود آمدند و سازمان‏های کوچک و بزرگی که در شهرداری وابسته به آن هستند، کارکردهای مناسبی ندارند و خیلی‏ها را می‌شود تعدیل کرد و نیروی انسانی اینها را هم می‌شود محدود کرد.
شهرداری ۱۲ سال پیش با حدود ۲۶ هزار نیرو شروع به کار کرد و امروز نیروی کار در شهرداری بالغ بر ۶۵ هزار تا شده است. یعنی ۴۰ هزار نیرو به آن اضافه شده است. البته در بسیاری از موارد این کارکنان افراد بازنشسته از دستگاه‏های مختلف بودند و بنابراین می‌شود آنها را ساماندهی کرد و باید این کار را کرد. ضمن اینکه هزینه اینها را که مردم نباید بدهند. در واقع هزینه ناکارآمدی بخش عمومی را که مردم نباید بدهند. در حالی‌که مردم شهر تهران عملا دارند با افزایش هزینه‏های‌شان نیروی انسانی غیرضروری را تامین مالی می‌کنند و این اصلا منصفانه است.
بنابراین همان‌طور که گفتم با توجه به آنچه که گفته می‌شود خیلی از آنها نیروهایی هستند که از دستگاه‏های دیگر منتقل شدند یا بازنشسته بعضی از دستگاه‏ها هستند و در نتیجه خروج اینها باعث نارضایتی زیادی نخواهد شد. ولی به هر صورت این یک امر ناگزیر است. زیرا عمده این استخدام‌ها سیاسی و برای تامین رضایت گروه خاص و جریان‏های خاص سیاسی بوده که به نظر می‏رسد با خروج اینها از شهرداری مردم هزینه‏های کمتری را متقبل می‌شوند و در نتیجه نارضایتی به آن معنا در جامعه به وجود نخواهد آمد.
به نظر می‏رسد آقای نجفی برخلاف آقای قالیباف که عمده تمرکزش را روی فعالیت‏های عمرانی و ساختمان‏سازی متمرکز کرده بود بیشتر روی مزیت‏های فرهنگی تهران تاکید داشته باشد که قاعدتا کم‌هزینه‏تر است؛ مثل سرمایه‏گذاری روی مزیت‏های گردشگری شهر تهران. آیا مزیت‏های فرهنگی می‏تواند برای شهرداری درآمدزا باشد؟
بله می‏تواند درآمدزا باشد و اتفاقا شدنی هم هست، ولی زمان‏بر است و به این سادگی‏ که بیان می‌شود و به نظر می‏رسد امکان‌پذیر نیست. مساله توریسم در شهر تهران و مصادیق دیگر فرهنگی که برای کسب درآمد مطرح می‌شود نیازمند سرمایه‏گذاری و زیرساختی است که در حال حاضر هنوز منابعش وجود ندارد. مساله امکان‏پذیری یا زمان دستیابی به این فرصت‏ها از سویی مستلزم زمان است و این نکته مهمی است که باید به آن توجه شود. ولی راه حل‏های کوتاه‌مدت‏تر برای آن وجود دارد. و البته این نکته مهمی است که مقدم بر آن حل مشکلات زیست محیطی، آلودگی، ترافیک در تهران باید در نظر گرفته شود. چون عدم این مسائل مانعی در راه تحقق برنامه‏های فرهنگی مثل جذب توریست برای تهران است. مساله ترافیک شهر تهران کلا شهر را دارد به شهر غیرقابل زیست تبدیل می‌کند که زندگی در آن پرهزینه و پرریسک است. از اتلاف وقت گرفته تا مشکلات و ریسک‏های سلامتی و… بنابراین از اولویت‏های جدی شهر است که به همین ترتیب شهردار جدید کار مشکل و سختی هم پیش رو دارد.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *