سهم صنعت دریایی از تولید ناخالص داخلی به ۰.۷ درصد می‌رسد

1697645

دستیابی به توسعه دریامحور و افزایش سهم دریا در اقتصاد کشور نیازمند گسترش و نوسازی صنایع دریایی است و این مهم، در گروی بهره‌گیری از دانش فنی و فناوری روز دنیاست. بر این اساس، معاونت علمی و فناوری ریاست جهموری از ابتدای سال ۱۳۹۳، اقدام به تشکیل ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی با هدف بهره‌گیری هرچه بیشتر از توانمندی‌های دریایی داخلی در جهت توسعه فناوری‌های دریایی و رفع نیازهای کشور در این حوزه کرده است. برای بررسی اقدامات و برنامه‌های ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی از ابتدای تشکیل تاکنون، با دبیر این ستاد، دکتر محمدسعید سیف به گفت‌وگو پرداختیم که متن آن در ادامه می‌آید.

هم اینک سهم دریا در اقتصاد جهان و تبادل کالا و مسافر چقدر است؟ حمل‌و‌نقل دریایی چه مزیت‌هایی نسبت به دیگر اشکال حمل‌و‌نقل دارد؟
دریانوردی، اکتشاف در دریا و استفاده از منابع غذایی دریاها از دیرباز و از زمان پیدایش نخستین تمدن‌ها مورد توجه بشر بوده است. دریا مسیر ضروری تجارت، مسافرت، استخراج مواد معدنی و تولید انرژی و تامین غذا برای انسان محسوب می‌شود و حتی در جنگ‌ها و حفظ امنیت یک کشور نقش مهم و اساسی ایفا می‌کند.
بیشترین حجم تجارت جهانی از راه دریا، وجود منابع نفت و گاز در دریا و نقش دفاعی دریا سبب توسعه و پیشرفت دانش کشتی‌سازی، دریانوردی و سازه‌های دریایی شده که امروزه هر کدام از این حوزه‌ها به‌عنوان صنعتی بزرگ و پیشرفته شناخته می‌شوند و در دانشگاه‌ها تحت عنوان رشته‌های مختلف تدریس می‌گردند. توسعه و پیشرفت این صنایع نیازمند شناخت دقیق از جو و شرایط دقیق دریاها و امواج آن است که این موضوعات در علوم اقیانوس‌شناسی و فیزیک دریا مورد بررسی قرار می‌گیرد.
عواملی همچون ادامه جهانی‌سازی و رشد طبقه متوسط و پرمصرف در اقتصادهای نوظهور باعث خواهد شد که رشد تجارت جهانی ادامه پیدا کند. در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد از افراد طبقه متوسط جهان در کشورهای در حال توسعه و نوظهور زندگی می‌کنند. این میزان در سال ۲۰۳۰ به حدود ۸۰ درصد خواهد رسید. تجارت جهانی نیز در مدت مشابه سالانه حدود ۸ درصد رشد می‌کند و حجم تجارت دریایی نیز تا سال ۲۰۳۰ بیش از دو برابر شده و از مقدار فعلی ۹ میلیارد تن به ۱۹تا ۲۴ میلیارد تن خواهد رسید. شرکت‌های لجستیکی، مدیریت بنادر، کشتی‌سازی و تامین‌کنندگان آنها از حجم عبور و مرور کشتی‌های کانتینربر منتفع خواهند شد.
اقیانوس‌ها علاوه بر داشتن منابع عظیم انرژی، خود نیز یک منبع تولید انرژی به شمار می‌روند. انرژی به دست ‌آمده از نیروگاه‌های موجی، جزر و مد و جریان آب بخش قابل‌توجهی از انرژی‌های تجدیدپذیر را تشکیل می‌دهد. بازار انرژی دریایی در آینده مورد توجه تولید‌کنندگان صنایع نیروگاهی و استارتاپ‌های نوآوری خواهد بود.

k1
در آینده شاهد رشد روزافزون گردشگری دریایی در جهان خواهیم بود به طوری که امروزه، حدود ۲.۴ میلیون نفر در حوزه گردشگری ساحلی و اقیانوسی فعالیت می‌کنند که حدود ۱۵۰ هزار نفر آنها در صنعت مسافرت دریایی فعالند. این بازار در سال‌های اخیر رونق زیادی پیدا کرده است. آمارها نشان می‌دهد بین سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۱۳، تعداد مسافران با رشد ۷۷ درصدی از ۱۲ میلیون نفر به ۲۱.۳ میلیون نفر در سرتاسر جهان افزایش یافته است. پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۱۸ این عدد به ۲۴.۱ میلیون نفر خواهد رسید. کارشناسان انتظار دارند که در سال ۲۰۲۵، تعداد مسافران به ۳۶.۴ میلیون نفر برسد.
ظرفیت اقتصادی دریا برای کشور ما چقدر است و چه میزان از این ظرفیت به بهره‌برداری رسیده است؟
صنایع دریایی ایران از جمله صنایع با سابقه و استراتژیک کشور است که به‌رغم وجود منابع و ظرفیت‌های دریایی آنطور که باید توسعه پیدا نکرده است. از همین رو وزارت صنعت، معدن و تجارت در سال ۱۳۹۵ برنامه راهبردی صنایع دریایی کشور را تدوین نموده که در آن بازار پیش روی صنایع دریایی تا افق ۱۴۰۴ پیش‌بینی و الزامات دستیابی به این بازار بیان شده است.
در این گزارش به منظور تعیین ظرفیت دریایی و تعیین نیاز ناوگان دریایی کشور در دوره ۱۰ ساله آتی سه گزینه مختلف احتمالی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. گزینه‎های در نظر گرفته شده برای ۱۰ سال آینده به شرح زیر هستند:
– گزینه ۱: متوسط رشد اقتصادی ۵ سال گذشته کشور (رشد اقتصادی ۲ درصد)
– گزینه ۲: ادامه روند ۸ سال گذشته توسعه ناوگان (۱۳۸۴ الی ۱۳۹۲)
– گزینه ۳: متوسط رشد اقتصادی ۲۵ سال کشور (رشد اقتصادی ۴.۵ درصد)
پس از ارزیابی‎های صورت گرفته، روند ۸ سال گذشته (۱۳۸۴ الی ۱۳۹۲) یعنی گزینه ۲ برای برنامه‌ریزی آتی انتخاب شده است. براساس گزینه انتخاب شده، هدفگذاری آینده توسعه صنایع دریایی تا سال ۱۴۰۴ کسب حدود ۳.۲ میلیارد دلار از بازار ساخت و تعمیر کشتی است که معادل یک درصد از بازار جهانی خواهد بود.
شکل ذیل مجموع فعالیت صنایع دریایی کشور در سال ۱۳۹۲ را نمایش می‌دهد که معادل ۷۶۰ میلیون دلار بوده است. با برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های مناسب می‌توان حجم فعالیت این صنایع را در افق ۱۴۰۴ به حدود ۴.۸ میلیارد دلار رساند.

k2
بر این اساس با توجه به ظرفیت‎های موجود در بخش‎های مختلف برنامه راهبردی سهم صنعت دریایی کشور باید طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ از ۰.۱ درصد تولید ناخالص داخلی کشور به ۰.۷ درصد برسد.
برنامه‌های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی برای استفاده از ظرفیت‌های نهفته دریا چیست؟
ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی از ابتدای سال ۱۳۹۳ ایجاد شده و در راستای بهره‌گیری هرچه بیشتر توانمندی‌های موجود دریایی کشور در جهت توسعه فناوری‌های دریایی و همچنین در راستای سیاست‌های کوچک‌سازی بدنه دولت و استفاده از ساختاری چابک و به دور از گسترش تشکیلات اداری، قصد دارد تا اهداف و ماموریت‌های خود را با بهره‌گیری از همکاری نهاد‌ها و ارگان‌های دریایی کشور و با سازماندهی واحد‌های ویژه شامل تشکیل شوراها، کمیته‌ها و یک شبکه ماتریسی دنبال کند. لذا به‌منظور تعامل سازنده بین‌بخشی و ایجاد هم‌افزایی، هم‌گرایی و هدفمندی فعالیت‌های توسعه‌ای دریایی کشور، نمایندگانی از دستگاه‌های اجرایی به همکاری دعوت شده‌اند.
تاکنون چند طرح فناورانه دریایی به ستاد ارسال شده است؟ شاخص‌ترین این طرح‌ها در حوزه‌های مختلف چیست؟
تاکنون بیش از ۹۰ طرح در حوزه‌های مختلف دریایی به ستاد ارسال شده که به لطف خدا حدود ۳۰ طرح به طرق مختلف حمایت شده است. برخی از مهم‌ترین طرح‌های مورد حمایت به شرح زیر است:
– طراحی و ساخت دستگاه شوری‌سنج منطبق بر سند یونسکو ۱۹۸۱ در علوم دریایی
– طراحی و راه‌اندازی پایگاه اطلاعات محیطی دریاهای کشور
– کشت و پرورش جلبک‌های دریایی
– طراحی و ساخت شناور آتش‌نشان سبک با قابلیت کنترل از راه دور
– حمایت از استانداردسازی محصولات دریایی ساخت داخل
– تولید نخستین نمونه کرم ضد آفتاب از جلبک‌های دریایی
– طراحی و ساخت نخستین شناور رستوران زیر آب خاورمیانه
– استخراج کیتین و تولید نیمه صنعتی کیتوسان با خلوص بالا از پوست میگو با استفاده از روش‌های نوین
– طراحی و ساخت یدک‌کش ۵۰۰۰ اسب بخار از نوع ASD
– طراحی و ساخت شناور مسافربری با بدنه الیاف کربنی
– طراحی قایق پرنده تفریحی- مسافربری
– طراحی هاورکرافت تفریحی ۶ نفره
برای استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی در این عرصه چه اقداماتی صورت گرفته است؟
ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‏بنیان دریایی در راستای توسعه فناوری‌های دریایی با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی، اساتید و پژوهشگران فعال در این حوزه اقدام به حمایت از طرح‌های فناورانه کرده است. رویکرد این ستاد در این برنامه، رفع نیازهای فناورانه کشور با همکاری سازمان‌ها و ارگان‌های دریایی است. در جهت هدفمند کردن طرح‌های فناورانه و بهره‌برداری همه‌جانبه از ظرفیت‌های ملی کشور به‌ویژه دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی در حوزه فناوری‌های دریایی، این ستاد از همکاری نهادهای دریایی کشور در قالب تفاهم‌نامه جهت اکتساب فناوری‌های مورد نیاز از طریق دانشگاه‌ها حمایت می‌کند. از جمله این حمایت‌ها می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
– حمایت از استانداردسازی محصولات دریایی ساخت داخل
– اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه ویژه به شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی
– تهیه و تدوین اطلس شناورهای ساخت ایران
– تهیه و تدوین اطلس تجهیزات دریایی ایران
– تهیه و تدوین اطلس کشتی‌سازی‌های کشور
– تدوین و انتشار کتابچه معرفی شرکت‌های دانش‏بنیان دریایی
– حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان جهت ارائه دستاوردهای خود در نمایشگاه‏های بین‌المللی داخلی و خارجی
– برگزاری جلسات مشترک با ارگان‏های دریایی و شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی
– مشارکت در طرح‌های فناورانه ارگان‌های دریایی دولتی کشور
همچنین پایگاه جامع اطلاع‌رسانی دریایی (Imarine) به‌عنوان بزرگ‌ترین شبکه اطلاعاتی دریایی کشور با آدرس
imarine.ir با حمایت ستاد دریایی، از اواسط سال ۹۳ برنامه‌ریزی شد و مهر ۹۴ به پایان رسید. در سال ۹۵ با همکاری شرکت‌ها و ارگان‌های دریایی اقدام به بروزرسانی و توسعه پایگاه‌های مختلف ایجاد شده در سایت گردید. مهم‌ترین اهداف راهبری این پایگاه حرکت در سه حوزه تعاملی، جامع و کاربردی است. با این سه هدف راهبری می‌توان این پایگاه جامع را برای مدیران رده بالا و میانی، صاحبان صنعت و اقشار تحصیل‌کرده دانشگاهی و دانشجویان مناسب برشمرد.
لازم به ذکر است جهت ایجاد هم‌افزایی و جلوگیری از موازی‌کاری، شبکه ملی ناوگان تحقیقات دریایی کشور در سال ۱۳۹۴ با حمایت ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی تشکیل گردید. اعضای این شبکه، سازمان‌ها و ارگان‌های دریایی هستند که دارای شناور تحقیقاتی بوده و فعالیت‌های پژوهشی و صنعتی در دریاهای کشور انجام می‏دهند. هدف از تشکیل شبکه ملی ناوگان تحقیقاتی دریایی کشور، هم‌افزایی ظرفیت ناوگان تحقیقاتی دریایی براساس پتانسیل موجود در کشور است. اطلاعات به دست آمده در این شبکه در اختیار تمامی شرکت‌های خصوصی و دولتی از طریق پایگاه اطلاعات محیطی دریاهای کشور قرار گرفته است. مهم‌ترین دستاوردهای این شبکه از شروع تاسیس تا ابتدای سال ۹۶ عبارتند از:
– راه‌اندازی پایگاه اطلاعات محیطی دریاهای کشور (irmedin.ir)
– برنامه‎ریزی و تصویب بودجه جهت انجام گشت مشترک تحقیقاتی در دریای مازندران توسط شناور موسسه تحقیقات علوم شیلات کشور
– برگزاری سمینار یک روزه اقیانوس‌شناسی در تهران توسط موسسه اقیانوس‌شناسی shirshov روسیه
– اعزام نمایندگان اعضای شبکه ملی ناوگان به روسیه و برگزاری نشست‌های تخصصی جهت همکاری
– برگزاری جلسه مشترک با دانشگاه هامبورگ و تهیه پیش‌نویس اولیه همکاری تحقیقاتی در دریای عمان و خلیج‌فارس که منجر به همکاری‌های آتی در سال ۹۶ خواهد شد.
– افزایش تعداد اعضای شبکه به ۶ عضو
با توجه به وجود میدان‌های عظیم نفت و گاز در مناطق جنوبی کشور، خودکفایی در ساخت و بهره‌برداری از تجهیزات اکتشاف و استخراج نفت و گاز از اهمیت زیادی برخوردار است. ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی چه برنامه‌هایی برای تجاری‌سازی فناوری‌ها و رفع وابستگی این صنعت در دست اقدام دارد؟
با همکاری سازمان‌ها و ارگان‌های دریایی از پاییز ۹۳ تهیه نقشه راه فناوری‌های دریایی کشور در دستور کار ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی قرار گرفت. در این راستا و با توجه به چارچوب کلی فرآیند تدوین، نیازهای فناورانه سازمان‌ها دریافت و در نهایت با برگزاری جلسات خبرگی که با حضور متخصصان سازمانی، صنعتی و دانشگاهی برگزار شد، در اواخر سال ۹۴ نسخه اولیه نقشه راه فناوری‌های دریایی که شامل ۴۴ محور فناوری است تهیه و تدوین شد. قابل ذکر است که طی فرآیند تدوین نقشه راه حدود ۵۰ جلسه در سطوح مختلف مدیریتی و کارشناسی با سازمان‌ها، اساتید و متخصصان دریایی برگزار شد.
از مهم‌ترین محورهایی که در نقشه راه فناوری‌های دریایی دیده شده است می‌توان به استانداردهای طراحی سازه‌های دریایی، نگهداری و تعمیرات سازه‌های دریایی، استحصال انرژی از امواج دریا و… اشاره کرد. ستاد دریایی در این راستا از توسعه فناوری‌های فراساحلی در راستای اجرایی‌سازی نقشه راه فناوری‌های دریایی حمایت می‌کند.
همکاری ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی با مراکز دانشگاهی و پژوهشی به چه ترتیب است؟
نوع و سطح فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی یکی از شاخص‌های اصلی توسعه و پیشرفت محسوب می‌شود. توسعه دریایی ارتباط تنگانگی با فعالیت‌های پژوهشی دارد. به عبارت دیگر آموزش و پژوهش یکی از محورهای مهمی است که ضامن پیشرفت و توسعه در هر کشور به شمار می‌آید. اگر پژوهشی صورت نگیرد دانش بشری افزایش نخواهد یافت و دچار سکون و رکود خواهد شد. ستاد دریایی حمایت‌های متنوعی از مراکز دانشگاهی و دانشجویان دارد. مهم‌ترین این موارد به شرح ذیل است:
الف) حمایت از طرح‌های فناورانه
همان‌طور که پیشتر اشاره شد، ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‏بنیان دریایی در راستای توسعه فناوری‌های دریایی با استفاده از ظرفیت‌های اساتید و پژوهشگران فعال در این حوزه و با رویکرد رفع نیازهای فناورانه کشور اقدام به حمایت از طرح‌های فناورانه دانشگاهی کرده است و در این زمینه، از همکاری سازمان‌ها و ارگان‌های دریایی بهره می‌برد.
ب) حمایت از اساتید برجسته و فعال در حوزه دریا
یکی از برنامه‌های ستاد دریایی از ابتدای تشکیل تاکنون حمایت از فعالیت‌های علمی و فناورانه اساتید دانشگاهی در حوزه علوم و فناوری‌های دریایی بوده و سعی شده تا حد امکان ارتباط ستاد با دانشگاه‌ها تقویت و حمایت‌های لازم از مراکز علمی به‌عنوان اهرم اصلی توسعه فناوری‌ها صورت پذیرد.
در همین راستا ستاد توسعه فناوری‌ها و صنایع دانش‌بنیان دریایی جهت حمایت از اساتید دانشگاهی برجسته در حوزه دریا برنامه‌های ذیل را در اواخر سال ۹۵ تدوین کرده و در سال ۹۶ اجرایی‌سازی خواهد کرد.
– حمایت از چاپ مقالات ISI در مجلات برتر حوزه مهندسی دریا
– حمایت از سفر اساتید برجسته خارجی جهت ارائه سخنرانی و برگزاری کارگاه آموزشی در حوزه علوم و فناوری‌های دریایی
– حمایت از فرصت‌های مطالعاتی کوتاه‌مدت ویژه اساتید دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی کشور در حوزه علوم و فناوری‌های دریایی
– حمایت از چاپ کتب تخصصی در حوزه علوم و فناوری‌های دریایی
پ) حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویی
ستاد دریایی با هدف ارتقای سطح علمی دانشجویان و پژوهشگران کشور در زمینه‏های مرتبط با مهندسی دریا و به منظور تقویت انگیزه پژوهش در این عرصه، از فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی دانشگاهی در قالب پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی حمایت می‌کند.
این حمایت‌ها به دو صورت عمومی و اختصاصی صورت می‌گیرد. حمایت عمومی با هدف تشویق به تحصیل و ترغیب به پژوهش در رشته‌های مورد نیاز صنعت دریایی کشور صورت گرفته و منحصرا مختص دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته‌های مرتبط با مهندسی دریاست. حمایت اختصاصی ستاد می‌تواند شامل همه دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته‌های مرتبط با حوزه دریا شود، مشروط بر آنکه موضوع رساله/پایان‌نامه تعریف شده در راستای «نقشه راه فناوری‌های دریایی» بوده و مورد نیاز سازمان‌ها و نهادهای دریایی باشد.
در همین راستا، ۱۰ موافقت‌نامه با دانشگاه‌های فعال در حوزه دریا منعقد گردیده است. براساس این موافقت‌نامه‌ها تعداد ۲۵۳ پایان‌نامه شامل ۱۷۷پایان‌نامه کارشناسی ارشد و ۷۶رساله دکترای مورد حمایت این ستاد قرار گرفته است.
ت) حمایت از برگزاری ایده بازارهای دریایی
ایده‌پردازی و نوآوری، انقلابی بزرگ در حوزه‌های کارآفرینی و ظهور کسب‌و‌کارهای نوپا در جهان به وجود آورده است. به منظور گردآوری و تسریع ورود ایده‌ها به بازار تولید محصولات، مسابقاتی نظیر استارتاپ‌ها و ایده‌پردازی در سراسر دنیا و با موضوعات مختلف شکل گرفته‌اند تا جریان تبدیل ایده به پدیده و در نهایت ورود به بازار را تسهیل و تسریع نماید. در همین راستا ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی با همکاری دانشگاه‌های دریایی کشور اقدام به حمایت از برگزاری چنین رویدادهایی در سطح کشور با هدف شناسایی ایده‌های برتر و رشد آنها کرده است. مهم‌ترین رویدادهای حمایت شده توسط این ستاد عبارتند از:
– نخستین رویداد ملی استارتاپ دریایی دانشگاه نوشهر
– ایده بازار دریایی دانشگاه هرمزگان
– نخستین رویداد کارآفرینی اسباب‌بازی‌ها و سرگرمی‌های دریایی دانشگاه خلیج فارس بوشهر
– ایده بازار دریایی دانشگاه خلیج فارس بوشهر
ث) حمایت از برگزاری مسابقات و رویدادهای دانشجویی
توسعه فناوری‌های مربوط به علوم دریا مستلزم فراهم شدن بسترهای فکری و علمی آن در اقشار جوان جامعه به‌خصوص دانشجویان فعال در حوزه علوم و فنون دریایی است. آشنایی جامعه و قشر فرهیخته دانشگاهی با ظرفیت‌های دریایی کشور و سوق دادن دانشجویان مستعد به سمت علوم دریایی یکی از برنامه‌های ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی است. یکی از ابزارهای مهم برای دستیابی به این هدف، حمایت از برگزاری مسابقات و رویدادهای دانشجویی است. بر این اساس، مسابقات ذیل توسط این ستاد مورد حمایت مادی و معنوی قرار گرفته است:
– مسابقات شناورهای خود پیشران (دانشگاه خلیج فارس بوشهر)
– دومین دوره مسابقات ملی مکانیک سیالات (دانشگاه اصفهان)
– مسابقات قایق‌های کارتنی (دانشگاه خلیج فارس بوشهر)
– مسابقات شناورهای هوشمند (دانشگاه صنعتی شریف)
– مسابقات ربات‌های زیردریایی (ROV) (دانشگاه آزاد اسلامی قزوین)
– جشنواره فیلم کوتاه و عکس دانشجویی دریا (دانشگاه هرمزگان)
ج) برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی دریایی در دانشگاه‌های کشور
توسعه دانش و فناوری در کشور مستلزم تربیت نیروهای متخصص و آشنا به شرایط صنعتی کشور است. از این رو ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی با هدف ارتقای سطح آشنایی دانشجویان با شرایط کاری و صنعتی کشور، دوره‌های آموزشی تخصصی را با همکاری «موسسه رده‎بندی ایرانیان» برنامه‎ریزی و در دانشگاه‎های دریایی کشور اجرا کرده است. برگزاری این دوره‌های آموزشی تخصصی در دانشگاه‌های سراسر کشور از اواخر سال ۹۵ برنامه‌ریزی شد. مهم‌ترین عناوین دوره‌های برگزار شده به‌صورت ذیل است:
– آشنایی با کنوانسیون‌ها، کدها، قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در زمینه طراحی و عملکرد شناورها در دانشگاه صنعتی امیرکبیر
– سمینار تجاری‌سازی، کارآفرینی و توسعه دانش‌بنیان صنایع دریایی در دانشگاه خلیج فارس بوشهر
– معرفی سیستم مدیریت کیفیت در صنایع دریایی براساس آخرین استانداردها ۲۰۱۵: ISO9001
– دوره آموزشی قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی در حوزه صنایع دریایی و دریانوردی در دانشگاه علوم دریایی امام خمینی (ره) نوشهر
– تشریح الزامات و مستندسازی سیستم مدیریت کیفیت در صنایع براساس استانداردISO9001 در دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل
لازم به ذکر است که تعداد مقالات چاپ شده در مجلات معتبر خارجی از جمله شاخص‌های مهم ارزیابی وضعیت علم و فناوری هر کشوری است. افزایش تعداد این مقالات نشانگر رشد تولید علم در ایران و ارتقای جایگاه علم و فناوری کشور در سطح بین‌المللی خواهد بود. در سال‌های اخیر رتبه ایران در تعداد مقالات حوزه مهندسی دریا رشد قابل‌توجهی داشته به طوری که در سال ۲۰۱۵ جایگاه نهم دنیا و اول خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. ایران در سال ۲۰۱۶ رتبه ششم تولیدات علمی را در رشته مهندسی دریا را از آن خود کرد و توانست در جدول رتبه‌بندی بالاتر از کشورهای استرالیا، آلمان، ایتالیا و فرانسه قرار گیرد.
– تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه صنایع دریایی چقدر است؟ برای حمایت از این شرکت‌ها چه اقداماتی صورت گرفته است؟
با توجه به حمایت‌های صورت گرفته و سیاست‌های اتخاذ شده در خصوص توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی، تعداد شرکت‌ها روند افزایشی مناسبی داشته است. تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی در سال ۱۳۹۳ و در ابتدای تاسیس ستاد دریایی ۱۲ شرکت بود که این تعداد به ترتیب به ۱۷ و ۳۳ در سال‌های ۹۴ و ۹۵ افزایش یافت. تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان در سه ماهه نخست سال ۹۶ به ۴۲ شرکت رسید. برای توسعه فعالیت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان اقدامات گوناگون صورت پذیرفته که مهم‌ترین این موارد به شرح ذیل است:
الف) حمایت از استاندارد‌سازی محصولات دریایی ساخت داخل
گستردگی صنایع دریایی ایران بازار بزرگی را برای محصولات دریایی کشور فراهم ساخته که متاسفانه بخش عمده‌ای از این بازار توسط محصولات خارجی تامین می‌شود. محصولات تولیدی نیز برای قابلیت استفاده در دریا یا به عبارتی تجاری‌سازی، نیاز به اخذ گواهینامه‌های دریایی دارند. بر این اساس حمایت از اخذ گواهینامه‌های دریایی به جهت تامین این بازار توسط محصولات داخلی الزامی است. با توجه به این مهم، در سال ۱۳۹۳، تفاهم‌نامه‌ای با موسسه رده‌بندی ایرانیان منعقد شد که طی آن، ستاد بخشی از هزینه‌های صدور گواهینامه‌های دریایی محصولات تولیدکنندگان داخلی را تامین می‌نماید. طی این تفاهم‌نامه، موسسه با ارزیابی محصولات متقاضیان، در صورت احراز شرایط، گواهینامه دریایی صادر خواهد کرد.
ب) اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه ویژه به شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی
ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‏بنیان دریایی در راستای توسعه کیفی شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی و هدایت شرکت‌ها جهت افزایش فعالیت‏های فناورانه اقدام به اعطای تسهیلات ویژه قرض‌الحسنه به این شرکت‌ها کرده است.
پ) تدوین و انتشار کتابچه معرفی شرکت‌های دانش‏بنیان دریایی
توسعه و رشد فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی یکی از اهداف ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی است. با توجه به بررسی‌های انجام شده، خلأ وجود اطلاعات منسجم از شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی و زمینه توانمندی آنها بیش از پیش احساس می‌شود. در این راستا و با هدف کمک به تجاری‏سازی محصولات دانش‏بنیان، کتابچه مذکور جهت معرفی شرکت‌های دانش‏بنیان دریایی، محصولات و توانمندی‏های آنها در سال ۱۳۹۵ تهیه و منتشر شد.
ت) حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان جهت ارائه دستاوردهای خود در نمایشگاه‏های داخلی
با انجام هماهنگی‌های لازم زمینه برای حضور شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی در نمایشگاه‌های داخلی ذیل فراهم آمد:
شانزدهمین نمایشگاه صنایع دریایی و دریانوردی بندرعباس ۱۳۹۳
حمایت از طرح و دستاوردهای شرکت‌های دانش‌بنیان در نمایشگاه تبریز ۱۳۹۴
هفدهمین نمایشگاه صنایع دریایی و دریانوردی جزیره کیش ۱۳۹۴
نمایشگاه بین‌المللی فناوری و نوآوری
(INOTEX2016)
نخستین همایش پیشران‌های دریایی ۱۳۹۵
نمایشگاه بین‌المللی فناوری و نوآوری
(INOTEX2017)
ث) برگزاری جلسات مشترک با ارگان‏های دریایی و شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی
در راستای توسعه کیفی و کمی شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی و همچنین تکمیل زنجیره ارتباط شرکت‌ها با متقاضیان و کارفرمایان دریایی، این ستاد اقدام به برگزاری جلسات مشترک کرده است. در این جلسات که در سازمان‏های دریایی برگزار شد، شرکت‌های دانش‌بنیان به تفکیک، توانمندی و محصولات خود را ارائه داده و برنامه‏ریزی شده تا در صورت تعریف پروژه مشخص مورد نیاز سازمان‏های مذکور، طرح‏ها مورد حمایت ستاد قرار گیرند.
ج) تسهیل‌گری در وضع قوانین حمایتی برای تجهیزات و محصولات دریایی
دانش‌بنیان
یکی از ابزارهای حمایتی برای شرکت‌های دانش‏بنیان دریایی، تسهیل‌گری در افزایش تعرفه واردات یا ممنوعیت واردات محصولات دریایی خارجی است. در این راستا ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی، محصولات تولیدی شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی را از آنها استعلام کرد. در نهایت با همکاری شرکت‌ها، لیستی جامع گردآوری شده و جهت اقدامات مقتضی در اختیار مراجع ذیربط قرار گرفته است.
برای تبادلات علمی و فناوری با کشورهای پیشروی جهان چه اقداماتی انجام شده است؟ آیا همکاری‌های مشترک هم در دستور کار قرار دارد؟
تسهیل در زمینه‌های صادرات محصولات دانش‌بنیان دریایی، تبادل فناوری و توسعه بازار آنها از جمله اهداف ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی است. این ستاد با هدف تبادل فناوری بین‌المللی اقدام به اعزام متخصصان دریایی داخلی جهت حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی، هماهنگی حضور متخصصان خارجی در مجامع دریایی داخلی و انعقاد تفاهم‌نامه‌های همکاری مشترک بین‌المللی کرده است. این همکاری‌ها با هدف تقویت و توانمندی برند ملی در حوزه تولید محصولات با فناوری بالا، رصد فناوری‌های مشابه و مهندسی معکوس توسط شرکت‌های دانش‌بنیان، بهبود کیفیت محصولات تولیدی با فناوری بالا، گسترش سهم بازار و زمینه‌سازی برای ورود مناسب شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌های دریایی به مجامع بین‌المللی بوده است. مهم‌ترین اقدامات ستاد در حوزه بین‌الملل طی سال‌های ۱۳۹۳ تا دو ماه اول ۱۳۹۶ به شرح ذیل
است:
– برگزاری پاویون تخصصی صنایع دریایی ایران در سیزدهمین نمایشگاه بین‌المللی دریایی روسیه (NEVA 2015)
– پاویون تخصصی ایران در بیست و هفتمین دوره نمایشگاه و همایش تخصصی دریایی و دریانوردی SMM آلمان
– نشست مشترک دریایی ایران و کره جنوبی در تهران و بوسان
– سفر شبکه ملی ناوگان تحقیقات دریایی ایران به روسیه
– سفر هیأت ایتالیایی در ایران و برگزاری جلسات B2B با شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی
– انعقاد تفاهم‏نامه‏های بین‏المللی با سازمان‌ها و مراکز تحقیقاتی از روسیه و کره جنوبی
با توجه به اهمیت ترویج و فرهنگسازی دریا در میان اقشار مختلف، ستاد در حوزه دانشجویی، دانش‌آموزی و صنعتی چه اقداماتی انجام داده است؟
ستاد دریایی با هدف ترویج دریا و صنایع وابسته به آن به‌صورت عام در جامعه (دانش‌آموزی و دانشجویی و خانواده‌های ایرانی) و همچنین به‌صورت تخصصی در میان شرکت‌های دانش‌بنیان و ارگان‌های دریایی، اقدام به برگزاری دو دوره جشنواره ملی «دریا مسیر پیشرفت» با همکاری ارگان‌ها و نهادهای دریایی متشکل از ۶ دبیرخانه فعال طی سال‌های ۹۴ و ۹۵ در باغ موزه دفاع مقدس تهران کرده است. از مهم‌ترین برنامه‌های این جشنواره می‌توان به موارد ذیل
اشاره کرد:
– دریافت بیش از ۱۰۰هزار اثر از سراسر کشور در حوزه طرح‌های فناورانه، آثار دانشجویی و دانش‌آموزی و تقدیر از ۱۲۰ نفر از برگزیدگان آثار جشنواره
– داوری ۴۱ طرح و دستاورد فناورانه دریایی کشور در سه حوزه (شرکت‌های دانش‌بنیان دریایی، ارگان‌ها و نهادهای دریایی، دانشگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی) و تقدیر از برگزیدگان هر حوزه
– برگزاری نخستین رویداد ایده‌بازار دریایی با دریافت بیش از ۲۰۰ ایده و تقدیر از ۱۰ ایده برتر دریایی
– برگزاری مسابقات دانش‌آموزی (شناورهای کنترل از راه دور (۳۱ تیم) و ربات‌های زیر دریایی (۱۲ تیم)) و مسابقات دانشجویی شناورهای هوشمند (۲۹ تیم) و ربات‌های زیردریاییROV (5 تیم) و تقدیر از تیم‌ها
– برگزاری نمایشگاه دستاوردهای فناورانه دریایی کشور
– ارائه کارگاه‌ها و سخنرانی علمی در سه حوزه (ارگان‌های دریایی، دانشجویی و دانش‌آموزی)
چه برنامه‌هایی جهت توسعه فعالیت‌های مرتبط با حوزه فناوری‌های دریایی در استان‌های ساحلی توسط ستاد دریایی انجام شده است؟
با توجه به اهمیت استان‌های ساحلی در توسعه دریامحور، ستاد توسعه فناوری و صنایع دانش‌بنیان دریایی اقداماتی جهت توسعه فناوری‌های دریایی در استان‌های ساحلی داشته است. این اقدامات به شرح ذیل است:
الف) برگزاری نشست‌های تخصصی کارگروه‌های دریایی استان‌های ساحلی کشور
نشست تخصصی کارگروه صنایع دریایی استان‌های ساحلی به تناوب طی سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ در ۷ استان ساحلی کشور با مشارکت استانداری، ارگان‌ها و نهادهای دریایی و حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با هدف کلی هم‌افزایی و تعامل نهادهای فعال و بررسی مشکلات و موانع توسعه صنایع دریایی استان برگزار شده است. مهم‌ترین پیشنهادات و مصوبات مطرح در استان‌ها جهت توسعه فعالیت‌های ستاد به‌صورت زیر است:
– تهیه اطلس توانمندی‌ها و ظرفیت‌های دریایی هر استان
– مشارکت در طرح‌های فناورانه استانی تقاضامحور
– تشکیل کارگروه صنایع و فناوری‌های دریایی استانی
– معرفی مناسب ظرفیت‌های علم و فناوری حوزه دریا در استان جهت بررسی و حمایت ستاد
– استفاده از ظرفیت‌های حمایتی ستاد دریایی برای شرکت‌های خصوصی فعال در استان
ب) ایجاد منطقه ویژه علم و فناوری دریایی استان خوزستان
مناطق ویژه علم و فناوری، شبکه‌ای انبوه از امکانات و زیرساخت‌های ارتباطی و افراد و اطلاعات است که در یک امتداد جغرافیایی و براساس یک نظام مدرن، با اهداف و راهکارهای معین و هماهنگ شده شکل گرفته‌اند. طی بازدید صورت گرفته از صنایع دریایی و مراکز تحقیقاتی و علمی خرمشهر، مقرر گردید منطقه ویژه علم و فناوری دریایی استان خوزستان در خرمشهر راه‌اندازی گردد. مهم‌ترین مزایای منطقه خوزستان عبارتند از:
– ظرفیت بسیار بالای صنایع دریایی شهرستان خرمشهر
– وجود بالغ بر ۶۳ شرکت دانش‌بنیان در استان (۱۷ شرکت فعال در حوزه صنایع دریایی).
– وجود مراکز علمی تخصصی همچون دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر
پ) برگزاری سلسله نشست‌های تخصصی صنایع دریایی
جهت بررسی موضوعات مرتبط با صنایع دریایی، آسیب‌شناسی مشکلات و موانع و ارائه راهکارهای موثر در میان نخبگان، مدیران و مسوولان و انعکاس مناسب آن در رسانه‌های کشور، سلسله نشست‌های تخصصی صنایع دریایی در محل معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برگزار شده است. مهم‌ترین موضوعات نشست‌های تخصصی به شرح ذیل است:
ظرفیت‌های صنایع دریایی در توسعه اقتصادی کشور
نقش صنایع دریایی در توسعه اجتماعی و اقتصادی سواحل کشور
نقش فناوری‌های دریایی در توسعه میادین نفت و گاز کشور
بررسی روش‌های تامین مالی در صنایع دریایی و رفع مشکلات آن
برگزاری این نشست‌ها علاوه بر بررسی اهمیت مسائل موجود در این حوزه، موجب انعکاس مناسب آن در رسانه‌ها و ارتقای توجه و ایجاد دغدغه در میان نخبگان و مدیران کشور خواهد شد. این نشست‌ها با طرح موضوعات مهم این حوزه به‌صورت مستمر ادامه خواهد یافت.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *