فقر مطلق چگونه ریشه کن می‌شود؟

فقر

یکی از مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور فقر است که دولت دوازدهم در شعارهای انتخاباتی خود به ریشه کن کردن فقر مطلق اشاره داشت که باید هر چه سریع‌تر اقداماتی برای برطرف کردن این مشکل صورت پذیرد. در این زمینه با تعدادی از فعالان بخش خصوصی گفت‌وگویی انجام شد که در ادامه با هم می‌خوانیم:

یک تصمیم ملی
مجید رضا حریری، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران و نایب رییس اتاق ایران و چین گفت: برای ریشه کن کردن فقر که یک تصمیم ملی است همه نهادها باید با دولت هم نظر باشند تا این مشکل بزرگ قابل حل باشد. معمولا در هر جایی که شعار هر موضوعی داده می‌شود به مفهوم این است که در آن موضوع خلأ وجود دارد. زیرا اگر مشکل حل شده باشد دیگر دغدغه‌ای در این زمینه وجود ندارد که دائما شعارش داده شود. شعار از ریشه کن کردن فقر هم از این مقوله جدا نیست. در حال حاضر ۵ دهه از اقتصاد نفتی و رانتی می‌گذرد، از آنجا که اقتصاد نفتی عامل توسعه اقتصادی است اما باید در نظر گرفت که اقتصاد نفتی می‌تواند عامل توسعه اقتصاد رانتی هم باشد که باعث شکاف طبقاتی در جامعه می‌شود. همچنین نابسامانی‌های حاصل از جنگ هم خود به یکسری از شکاف‌های طبقاتی منجر می‌شود.
اینکه همه از برداشتن شکاف طبقاتی صحبت می‌کنند به درستی نیت خیر وجود دارد اما کارنامه‌ها نشان می‌دهد که روش‌های انتخابی روش‌های درستی نبودند. زیرا اصل مالکیت در اوایل زیر سوال رفت و منجر به خروج ثروت از کشور شد.
نکته اصلی اینکه باید ثروتی تولید شود تا توزیع صورت پذیرد. اما در تولید ثروت همیشه مشکل وجود داشته است و سرمایه‌دار یک توهین اجتماعی محسوب می‌شده که باعث شده فعالیت‌های صحیح اقتصادی به دلیل وحشت از مالکیت روز به روز نقشش کمرنگ‌تر شود و صاحبان سرمایه هم ترجیح می‌دهند بی‌صدا به فعالیت اقتصادی خود مشغول باشند. در واقع لازمه تولید ثروت، اقتصاد آزاد، رقابتی و شفاف است که با روش‌های انتخابی که در هر کشور برای توزیع ثروت وجود دارد، انتخاب می‌کنند.
از آنجا که ما هیچ وقت تولید ثروت نداشتیم در نتیجه توزیع رانت از قبیل رانت‌های کوچک مثل کوپن تا رانت‌های بزرگ مثل دکل‌های نفتی اتفاق افتاده
است.
با برنامه‌های نادرست شکاف‌های طبقاتی به وجود آمده اما راه‌های ریشه‌کنی فقر هم وجود دارد. اگر نگاهی به سایر کشورها داشته باشیم، می‌بینیم که تا اوایل قرن ۲۱ کشور چین به تنهایی حدود ۶۵‌درصد افراد زیر خط فقر در دنیا را داشته و در برنامه‌ریزی که بعد از اصلاحات اقتصادی اتخاذ کرد و به سمت به رسمیت شناختن مالکیت و احترام به تولید ثروت پیش رفت، توانست به تنهایی ۵۰‌درصد افراد زیر خط فقر را به بالا
بکشد.
به نظر من تنها راه نجات، اقتصاد آزاد، رقابتی و شفاف است که تولید ثروت می‌شود و رقابت کردن مردم با هم برای تولید ثروت در محیط شفاف که امکان فساد به حداقل رسیده باشد با ابزارهای حمایتی شناخته شده در دنیا می‌توان برای ریشه کنی فقر اقدام کرد.

ایجاد کسب‌و‌کار
سیده فاطمه مقیمی عضو هیات رییسه اتاق تهران اظهار داشت: تنها راهی که می‌تواند اجرایی شود و در حد شعار باقی نماند ایجاد کسب‌و‌کارهایی است که اشتغال ایجاد می‌کند و توسعه اقتصادی را به دهک‌های پایین جامعه انتقال می‌دهد. زیرا ایجاد اشتغال نه تنها روحیه مسوولیت‌پذیری را به جامعه می‌بخشد بلکه میزان توسعه اقتصاد را هم گسترش می‌دهد.
اما هیچ‌وقت این اتفاق رخ نداده و هر وقت به شرایط نامطلوب جامعه از نظر اقتصادی رسیدیم کاری اتفاق افتاده که درمان نبوده و فقط مسکن بوده است مثل واگذاری سهام عدالت و یارانه‌ها که نه تنها کمکی نکرد بلکه ادعای جدید برای قشر پایین اقتصادی هم ایجاد کرد که کار نکنند و منتظر دریافت حقوق ماهانه باشند.
به نظر من باید یک معاونت کارآفرینی زیر نظر ریاست جمهور با غیر‌دولتی بودن و با مجموع کارآفرینان مطرح کشور ایجاد شود که این کارآفرینان کسب‌و‌کارهای کوچک برای افراد نوپا را مهیا کنند.
برای ریشه کن کردن فقر به هیچ عنوان نیاز به کپی برداشتن از کشورهای دیگر نیست. بلکه با کارآفرینی و اشتغال این کار میسر است. الگوی کشورهای دیگر فقط برای همان کشورها مناسب است. یک نسخه را نمی‌توان برای همه دردها استفاده کرد. نسخه بیماری از کارافتادگی سیستم اقتصاد کشور به دست افرادی باید نوشته شود که خود در بخش اقتصادی و کارآفرینی آدم‌های تجربه‌داری هستند که می‌توانند توسعه کارآفرینی را شکل دهند.

افزایش تولید
مسعود دانشمند، رییس خانه اقتصاد ایران می‌گوید: برطرف کردن مشکلات فقر یک بحث اقتصادی است و فرمول‌های اقتصادی آن هم در دنیا وجود دارد. باید کوشش شود سبد هزینه‌های طبقات پایین کاهش و سطح درآمدشان افزایش پیدا کند تا مجموعه رفاه دهک‌های پایین بتواند از خط فقر عبور کند و برای دهک‌های بالا هم مالیات‌های پله‌ای ایجاد شود تا بخشی به وجود بیاید تا درآمد خالص‌شان کاهش پیدا کند.
در این مرحله به نظر می‌رسد دولت باید اول مشکل اشتغال را حل کند. برای اینکه اشتغال افزایش یابد، باید تولید افزایش پیدا کند. دولت باید امکانات ویژه به صنایع کوچک و متوسط اختصاص دهد. زیرا با راه افتادن صنایع کوچک و متوسط اقتصاد هم رشد پیدا می‌کند. زیرا بیشترین رشد اشتغال و رشد تولید ناخالص داخلی در صنایع کوچک و متوسط است. باید به این موضوع توجه شود که متوقف شدن صنایع کوچک و متوسط رکود اقتصادی و بیکاری در کشور را به وجود می‌آورد.

ایجاد امکانات مساوی و اشتغال
جمشید عدالتیان، عضو پیشکسوتان اتاق بازرگانی عنوان کرد: در دنیا برای برطرف کردن فقر چند روش وجود دارد که در ایران تنها کاری که دولت می‌تواند در کوتاه‌مدت انجام دهد ایجاد سیستم عادلانه مالیاتی و باز توزیع آن و ایجاد امکانات مساوی برای همه افراد جامعه به‌خصوص ایجاد اشتغال است. در بلند‌مدت هم وقتی امکانات به‌طور مساوی تقسیم شد یک عدالت اجتماعی به نام اقتصاد رفاه مثل سوئد و آلمان به دست می‌آید.
در حال حاضر مالیات‌ها باید براساس واقعیت‌ها دریافت و براساس مناطق محروم سرمایه‌گذاری شود تا امکانات مساوی برای همه به وجود آید. دولت باید کاری انجام دهد که همه بچه‌ها به مدرسه بروند و هیچ بچه‌ای نباید کارتون خواب شود زیرا همه این موارد یعنی ناعدالتی که در آینده کاملا قابل مشاهده است. بنابراین باید همه کودکان کشور دارای امکانات برابر باشند و کسانی که بیشتر می‌خواهند با توجه به بودجه خود از امکانات بیشتر استفاده کنند.

تولید صادرات محور
محمد حسین برخوردار، کارشناس اقتصادی افزود: معمولا تمام کشورها برای اینکه شکاف طبقاتی‌شان کم شود چند موضوع را در نظر می‌گیرند. نخستین موضوع مهم توجه به تولید صادرات‌محور است. زیرا تولید، اشتغال به وجود می‌آورد که اشتغال معضلات اجتماعی را کم
می‌کند.
البته باید توجه شود که بهره‌وری در صنعت به نوعی است که از خدمات بیشتر است. بنابراین سرمایه‌ها باید در صنعت تجمیع شوند. در کشور ما با فسادی که وجود دارد از بین بردن شکاف طبقاتی بسیار سخت خواهد. دولت باید اصناف را به صندوق الکترونیکی مجهز کند و کدهایی به کالاهای وارداتی تولیدی بدهند که کالاهای قاچاق مشخص شوند. معضل بیکاری به قدری کاهش پیدا کند که دست‌فروش‌ها کم شوند و نسبت به فروش کالاهای قاچاق اقدام نکنند.
البته اینکه همه این کارها در این دولت صورت پذیرد فقط یک رویاست، اما امکان شروع آن وجود دارد. باید دولت الکترونیک به وجود آید. وقتی دولت بتواند به اندازه کافی مالیات دریافت کند و تعرفه از کالاهای وارداتی به اندازه کافی اتخاذ کند حتما می‌تواند کارهای عمرانی را محقق و اشتغال ایجاد کند. در نتیجه دریافت مالیات امکان‌پذیر و همچنین دولت ارزش افزوده دریافت می‌کند. در نتیجه دولت می‌تواند رفاه اجتماعی به وجود آورد.
نکته مهم این است که دولت به آموزش و پرورش باید توجه بسیار داشته باشد، زیرا از ابتدا توجه به صنعت، تولید و بخش‌های خدماتی در مدارس آموزش داده نمی‌شود. بنابراین بعد از اتمام دانشگاه فارغ‌التحصیلان نمی‌دانند در بازار کار به دنبال چه باید باشند. در پی آن فرار مغزها به وجود می‌آید. بنابراین تخصصی کردن بخش‌های آموزش و پرورش از کودکی باید پایه‌گذاری شود.

یک برنامه‌ریزی مشخص و مدون
محمدرضا نجفی منش، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران و رییس کمیسیون تسهیل کسب‌و‌کار اتاق تهران خاطرنشان ساخت: دولت باید شرایطی به وجود آورد که همه افراد واجد شرایط اشتغال داشته باشند و افراد خود درآمد حاصل کنند نه اینکه دولت به آنها ماهانه حقوق پرداخت کند. اشتغال دو موضوع مهم به همراه دارد. هر فردی که کار کند دارای عزت نفس است و هم خود را سربار جامعه احساس نمی‌کند.
بعد از آن دولت باید خدمات آموزشی و درمانی را به اقشار جامعه به‌خصوص افراد کم‌درآمد نزدیک به رایگان ارائه دهد. دولت همچنین باید برای افراد نیازمند خانه‌های استیجاری فراهم کند. دولت باید حداقل درآمد برای مردم متصور شود و افرادی که از آن حداقل درآمد محروم هستند به آنها یارانه پرداخت کند. این راه‌ها در کشورهای دیگر انجام می‌شود و در کشور ما هم می‌تواند به‌عنوان یکی از راه‌ها انتخاب
شود.
برطرف کردن فقر مطلق اراده می‌خواهد که بعد از آن دولت با یک برنامه‌ریزی مشخص و مدون برای برطرف کردن فقر مطلق حرکت کند. مهم‌ترین کاری که دولت می‌تواند انجام دهد این است که قوانین مزاحم را از سر راه تولید و صنعت بردارد و سرمایه‌گذاران را تشویق به تولید کند که در پی آن اشتغال به وجود می‌آید.

ایجاد رونق اقتصادی
حمیدرضا صالحی، نایب رییس کمیسیون انرژی اتاق تهران اظهار داشت: اول از همه باید به این موضوع توجه شود که چرا همه اقداماتی که دولت‌های مختلف برای ریشه کن کردن فقر در این چند سال انجام داده‌اند، موفق نبوده است. نکته اساسی این است که باید همه به این هدف فکر کنند که رونق اقتصادی به وجود ‌آید و برای این کار باید همه مردم در اقتصاد نقش داشته باشند. البته همه مردم باید به‌عنوان مولد اقتصاد نقش داشته باشند. در حال حاضر در ایران از هر ۳ نفر یک نفر در اقتصاد نقش دارد و این نشان‌دهنده آن است که سیاست‌های اتخاذ شده سیاست‌های درستی نبوده‌اند.
از ۵۰ سال گذشته تاکنون سیاست‌های سوبسیدی اتخاذ شد که به شکوفایی اقتصاد منجر نشده زیرا اقتصاد به جایگاه واقعی نرسیده است. بنابراین اگر دولت به دنبال کم کردن اختلاف طبقات در جامعه است بهترین راه این است تا کشور از اقتصاد یارانه‌ای خارج و به سمت اقتصاد آزاد حرکت کند. در برنامه سوم توسعه، اشتغال به ۵ هزار نفر رسیده بود و به رشد اقتصادی ۷ درصدی دست یافتیم که ارز هم تک نرخی و تورم هم در حد معقول کنترل شد. اما وقتی قیمت نفت افزایش پیدا کرد به شکوفایی اقتصاد کمک نکرد بلکه باعث افزایش شکاف طبقاتی شد. بنابراین در این مسیر اقتصاد یارانه‌ای نباید ادامه پیدا کند و افرادی که از رانت دولتی استفاده می‌کنند دیگر نباید امکان استفاده از این رانت‌ها را داشته باشند.
برای برطرف کردن شکاف طبقاتی الگوهایی در کشورهای همسایه و دنیا وجود دارد و نتیجه بسیار خوبی هم از انجام آن کارها به دست آمده، به‌گونه‌ای که ما می‌توانیم از کشور ترکیه در این زمینه الگو بگیریم. ترکیه در یک مقطع تورم ۶۰ درصدی و بیکاران زیادی داشت و قیمت ارز در این کشور متغیر بود. کشور ترکیه به دنبال واقعی کردن نرخ ارز رفت و در برنامه‌ای تولید در کشورشان به دست مردم خودشان به‌صورت مولد انجام شد و جلوی واردات کالاهای مشابه به ترکیه گرفته شد و از همه مهم‌تر زیرساخت‌های اقتصاد کلان خود را در یک بستر مناسب قرار دادند که بعد از چند سال مشکلات اقتصادی در ترکیه برطرف شد.
بنابراین دولت نخستین کاری که باید انجام دهد این است که از بازار ۸۰ میلیونی ایران صیانت کند. باید جلوی سوبسید به تولیدکنندگان چینی و دیگر کشورها گرفته شود. تولیدات ما باید با کیفیت و قابل رقابت باشند و باید از تولید داخلی حمایت شود و مشوق‌هایی برای صادرات برای تولیدکنندگان در نظر گرفته شود.
دولت باید برای صادرات اهمیت زیادی قائل شود و در کنار این موضوع باید به رابطه با دنیا اهمیت داده شود و باید با یک دیپلماسی خوب بازار ۴۰۰ میلیونی کشورهای همسایه را برای تولیدات ایرانی به دست آورد. تولید ایرانی زمانی با کیفیت و رقابتی خواهد شد که بازار بزرگ داشته باشد. این چشم‌انداز به یک استراتژی اقتصادی ۱۰ ساله نیاز دارد.
از بین بردن رانت
علی نقیب، رییس هیات‌مدیره شرکت آرایشی و بهداشتی دکتر عبیدی گفت: دو مشکل اساسی در ریشه کن کردن فقر مطلق در کشور وجود دارد. یکی دخالت‌های دولت در امور اقتصادی است که در این راستا دولت باید فقط سیاست‌گذاری کند و از تصدی‌گری خود دست بردارد. در این صورت حتما فضای کسب‌و‌کار تغییر و رقابت به شکل واقعی در اقتصاد کشور جایگاه خود را پیدا می‌کند که باعث اشتغالزایی، رونق اقتصادی و کم رنگ‌تر شدن فقر در جامعه
می‌شود.
مشکل دوم رانت‌های اقتصادی است که وجود دارد و ضربه سنگینی به اقتصاد وارد می‌کند. در واردات رانت‌ها به چشم می‌خورد. این رانت هم باعث فساد می‌شود و هم ایجاد ثروت در یک نقاط خاصی صورت می‌گیرد که مانع از بین بردن فقر می‌شود. بنابراین باید سه قوه با همکاری همدیگر جلوی ورود قاچاق را بگیرند و از ورود محصولاتی که در داخل قابل تولید است جلوگیری کنند.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *