رویكرد آیت‌الله در سیاست خارجی

288293_654

آیت‌الله هاشمى به‌عنوان فرد مورد وثوق و اعتماد امام (ره) با دیدار امام در اوائل دهه ۴٠ شمسى همچون مولوی که شیفته شمس تبریزی می‌شود، پروانه‌وار اهداف و مبارزات امام را دنبال نمود، اكثریت مردم بزرگوار ما با رنج‌ها و مشقات و زندان‌ها و دربه‌درى‌ها و گرفتاری‌هاى دوران مبارزاتى ایشان آشنا شده و از آنها مطلع گشته‌اند، از جمله آنها دورانى است كه ایشان تحت تعقیب‌هاى ساواك به خارج از كشور مى‌رود و با ارتباطات برقرار شده با امام در عراق و مبارزان آن دوران در خارج از كشور، به‌خصوص در اروپا و ایالات متحده آمریکا، با علم به اینكه بازگشت وى به كشور همراه با دستگیرى و زندان خواهد بود، از تبعید خودخواسته به زندان آگاهانه منتقل شد، یعنی به محض ورود به کشور، دستگیر و روانه زندان گردید. علاوه بر شجاعت و شهامت مبارزاتى، این سفر در شكل‌گیرى بینش سیاسى و بین‌المللى ایشان به‌خصوص در كاربرد مسوولیت‌هاى خطیر وی پس از پیروزى انقلاب اسلامى، بسیار موثر واقع شد و شاهد بر آن بودیم كه امام امت (ره) امور مهم سیاسی مثل خواندن حکم نخست‌وزیری مرحوم مهندس بازرگان و هدایت امور مجلس پس از به ریاست جمهوری رسیدن آقای ابوالحسن بنی‌صدر و همچنین فرماندهی قوای مسلح را در زمان جنگ به ایشان محول نمود. توانمندی و کیاست ایشان در امور سیاسی بین‌الملل را در خصوص کشور و دولت عربستان می‌توانیم به‌عنوان مثالی قوی ذکر کنیم.
عربستانى را كه اكنون آتش بیار معركه تروریزم در منطقه و جهان شده و با حمایت‌های همه‌جانبه‌اش از تندرو‌ترین گروه‌های تروریستی از قبیل داعش و النصره النضهه و امثال آن، بحرانی را فراهم ساخته که دامنه آن متحدین و دوستان عربستان را هم در اروپا و آمریکا دچار بحران و بی‌اعتباری ساخته است، آقای هاشمی به‌گونه‌ای مهار نمود كه در سفری به عربستان، ملك عبدالله پادشاه پیشین عربستان، «فدك» را به روى ایشان گشود و اجازه بازدید انجا را براى وى و هیات ایرانى فراهم ساخت در حالی که وهابیون حاکم بر عربستان به‌شدت نسبت به شیعه و علاقه‌مندی‌های آنان حساس بودند. در همان سفر صحبت از همكارى‌ها براى دستیابى به ترتیبات امنیتى منطقه‌اى بین طرفین به میان آمد و حتی پس از آن سفر، هیات‌هایی نیز به همین منظور بین ایران و عربستان مبادله گردید.
تلاش براى بر قرارى آرامش و همكارى‌هاى منطقه‌اى با كشور‌هاى آسیاى مركزى و قفقاز و توسعه و گسترش دامنه سه كشور عضو اکو به ١٠ كشور و افتتاح خط آهن شمال و جنوب و پایانه‌هاى مربوط با حضور رؤساى جمهور و مقامات عالى رتبه آن كشور‌ها در سرخس یکی از اقدامات بزرگ و مبتکرانه ایشان برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و افزایش سطح مبادلات بین این کشورها بود. پیش از آن مراودات برقرار شده با آقای تورگوت اوزال، رییس‌جمهور وقت تركیه که در زمان جنگ توانست مسیر ایران به اروپا را باز نگه داشته و فعال سازد تا پشتیبانی‌های ایران با مشکلات کمتری مواجه باشد، همه گواه بر بینش صلح‌طلب و تلاش براى افزایش ظرفیت منطقه‌اى كشور‌هاى مسلمان همسایه بوده است.
سفری که ایشان به‌عنوان رییس مجلس به کره شمالی و ژاپن داشت و همراه بردن همسر و برخی از اعضای خانواده، علاوه بر دستاوردهای سیاسی و اقتصادی، تاثیرات سازنده در معرفی مشی رهبران ایران بر بینش و نگاه جهانیان داشت تا با تبلیغات منفی زمان جنگ، فشارهای وارده بر ایران را کمتر نموده، مراودات بیشتری را سبب شود. نتیجه آن سفر، پیش‌فروش نفت و دریافت رقم‌های قابل ‌توجه برای تامین مایحتاج کشور به‌خصوص نیازمندی‌های دفاع مقدس بود. هر چند، مخالفان ایشان صلح‌طلبى و تلاش براى جلوگیرى از اتلاف بیشتر منابع، به‌خصوص جان انسان‌ها در جنگ تحمیلى را به‌عنوان خوراندن جام زهر به امام رحمت الله علیه مطرح مى‌كنند، درحالی‌كه فراست و تیزهوشى توام با نوع‌دوستى اقدام موثر ایشان براى پذیرش قطعنامه ٥٩٨ و انجام مكاتبات بعدى با صدام حسین و گرفتن اعتراف دكوییار، دبیر كل وقت سازمان ملل به‌عنوان شروع كننده جنگ و مقصر شناختن عراق را باید به‌عنوان نبوغ سیاسی و دورنگری‌های عمیق وی به‌حساب اورد.
آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، بلافاصله پس از كسب راى مردم به‌عنوان رییس‌جمهور، امر بازسازى ویرانى‌هاى جنگ و عقب افتادگى‌هاى كشور را آغاز نمود، تا هم توان نظام اسلامی را در اداره معقول و سالم کشور به جهانیان نشان دهد و هم با جذب و جلب همکاری‌های کشور‌های مختلف به‌خصوص صاحب تکنیک و سرمایه بتواند همکاری‌های بیشتر و پشتیبانی‌های فراوان‌تر جهانیان را برای تقویت بنیه کشور از جنگ بیرون آمده و در معرض انواع تهدید‌ها، از جمله اشتغال تعداد کثیری از رزمندگانی که از جنگ فراغت یافته و نیازمند بازگشت به شرایط عادی و معمول زندگی بودند فراهم آورد و هم از این رو درصدد برآمد تا روابط آسیب دیده با كشور‌هاى جهان به‌خصوص همسایگان و كشور‌هاى منطقه را ترمیم نموده، سرعت بازسازى كشور و افزایش اشتغال و امكان توسعه صادرات تولیدى كشور را افزون كند كه انجام داد. هر چند روند توسعه با آن شرایطی که داشتیم موجب آسیب به برخی از اقشار جامعه که نمی‌توانستند خود را با شرایط تورم ناشی از فعالیت‌های تولیدی و سرعت بازسازی هماهنگ کنند، گردید، ولی همه اذعان دارند که در یک مدت کوتاه باعث شد تا کشور ویران شده به یک اقتصاد نسبتا پویا که قدرت صادرات یافته بود تبدیل شود و اشتغال‌های فراوانی برای مردم جویای کار فراهم گردد.
نگاه همه‌جانبه‌نگر و بینش اصولی برای افزایش و توسعه همکاری‌های بین‌المللی در دوران ریاست جمهوری ایشان، یکباره کشور را در نزد جهانیان به اعتبار و منزلت موقعیت ژئوپلیتیکی‌اش نزدیک ساخت و آن را باز‌سازی نمود. در حالی‌که شرایط جنگ و موقعیت‌های ایجاد شده ناشی از آن کشور را کاملا دچار لطمه ساخته بود. خود این موفقیت‌ها نیز عده‌ای را ناراضی نموده، دوران پرشکوه سازندگی را که لازمه‌اش، توسعه مراودات بیشتر با کشور‌های جهان بود بعضا با ایرادات نه‌چندان منصفانه منتقدان روبه‌رو ساخت.
واکنش بسیار گسترده رهبران و مقامات عالی‌رتبه کشور‌های جهان برای فوت ایشان نیز نشانگر موقعیت جهانی و وجهه بین‌المللی ایشان نزد جهانیان تلقی می‌شود. خدایش رحمت کند که: «عاش سعیدا و مات سعیدا» خوب زیست و عزتمندانه از این جهان رخت بربست.

* سیدجلال ساداتیان – تحلیلگر مسائل بین‌الملل 



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *