هدف‌گذاری برای تولید ۲۰هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر تا سال ۱۴۰۴

vatankhah1

توسعه استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر یکی از برنامه‌های راهبردی دولت در زمینه تامین انرژی است و در این راستا گام‌های بزرگی در چندسال اخیر برداشته شده است. بی‌تردید برای نیل به این هدف، دستیابی به دانش و فناوری‌های روز از الزامات اولیه به‌شمار می‌آید. از این رو، معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، ستادی تحت عنوان ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر تشکیل داده تا زیرساخت‌های فناورانه مورد نیاز را فراهم کند. برای بررسی ظرفیت‌های کشور در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و نیز آشنایی با برنامه‌ها و فعالیت‌های صورت گرفته، با مهندس سیروس وطنخواه مقدم، دبیر ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری به گفت‌وگو نشستیم که متن آن را در ادامه می‌خوانید.

اهمیت انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان امروز چیست و این انرژی‌ها چه مزیت‌هایی نسبت به انرژی‌های فسیلی دارند؟
در دنیا منابع انرژی متنوعی وجود دارد. یک دسته از این منابع همچون نفت و گاز، منشا فسیلی دارند و خوشبختانه خداوند مواهب زیادی از این بابت به کشور ما ارزانی داشته است، البته این خوشبختی در بقیه عرصه‌های انرژی هم وجود دارد از جمله در منابع انرژی‌های تجدیدپذیر. کشور ما روی کمربند طلایی جهان قرار دارد یعنی در منطقه‌ای واقع شده که بیشترین تابش خورشید صورت می‌گیرد. ما بیش از ۳۰۰ روز از تابش آفتاب بهره‌مندیم که عدد بسیار بالایی است. در زمینه انرژی بادی هم پتانسیل خوبی در برخی از نقاط کشور داریم. بنابراین کشور ما هم به لحاظ منابع فسیلی و هم منابع طبیعی، کشور باپتانسیلی است. اما چرا تجدیدپذیرها مهم هستند؟ چند دلیل برای اهمیت تجدیدپذیرها می‌توان برشمرد؛ اول اینکه منابع تجدیدپذیر همچون دیگر منابع انرژی باید مورد بهره‌برداری قرار بگیرند. دوم اثراتی است که انرژی‌های تجدیدپذیر نسبت به انرژی‌های فسیلی دارند که از مهم‌ترین این اثرات می‌توان به اثرات زیست‌محیطی و تغییرات اقلیمی اشاره کرد. استفاده از منابع فسیلی، آلاینده‌هایی برای محیط‌زیست به دنبال دارد. این در حالی است که حجم آلایندگی منابع تجدیدپذیر در مقایسه با منابع فسیلی خیلی ناچیز است. پس از نظر مباحث زیست‌محیطی بسیار پاک‌تر هستند و در تغییر اقلیم، نقش کمتری بازی می‌کنند. امروز می‌بینیم که در دنیا، نشست‌های مختلفی در این زمینه برگزار می‌شود از جمله کاپ ۲۱ در پاریس و کاپ ۲۲ در مراکش که به منظور اجرایی کردن تعهدات و توافقات کاپ ۲۱ برگزار شد. حرکت‌های امروز جهان به سمت انرژی‌های پاک و کنترل آلاینده‌های ناشی از کربن است که یکی از عوامل اصلی این آلاینده‌ها، سوخت‌های فسیلی است. انرژی‌های تجدیدپذیر در اندازه خود، یک جایگزین خوب برای انرژی‌های فسیلی است. از دیگر عواملی که تجدیدپذیرها را متمایز می‌کند، بحث‌های امنیت عرضه انرژی است. به هرحال اگر تقاضای انرژی افزایش یابد که آمارها نیز بیانگر این افزایش در دنیا و کشور ما است، به منابع جدید انرژی نیاز داریم و عرضه موجود پاسخگو نخواهد بود. راهکار جایگزین برای تامین انرژی مورد نیاز کشور، دو مقوله بسیار مهم است؛ یکی بهینه‌سازی مصرف و دیگری استفاده از منابع تجدیدپذیر. در کنار این باید به موضوع تولید پراکنده و پدافند غیرعامل اشاره کرد. وقتی بحث پراکندگی تولید انرژی وجود داشته باشد، این امکان برای کشور فراهم می‌شود که در زمینه پدافند عامل، مستحکم‌تر و قوی‌تر حرکت کند. تجدیدپذیرها می‌توانند این هدف را هم تا حدی محقق کنند چراکه در هر نقطه از کشور می‌توان انرژی تجدیدپذیر تولید کرد. لذا امروزه بحث انرژی‌های تجدیدپذیر به دلایلی که عرض کردم، نسبت به گذشته از اهمیت بیشتری برخوردار است.
انرژی‌های تجدیدپذیر چه سهمی از سبد انرژی دنیا را به خود اختصاص داده‌اند؟
در دنیا بنابر آمارهایی که از سوی مراکز رسمی اعلام می‌شود، سهم انرژی‌های تجدیدپذیر بدون احتساب انرژی هسته‌ای به حدود ۲۰ درصد نزدیک می‌شود. این آمار بسیار قابل‌توجه و افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در یک دهه اخیر کاملا چشمگیر بوده است.
سقف تولید این انرژی‌ها به کجا خواهید رسید؟
بعضی از کشورهای اروپایی به‌ویژه کشورهای اسکاندیناوی حتی بحث ۱۰۰ درصد انرژی تجدیدپذیر را هم مطرح می‌کنند، بدین معنا که ۱۰۰ درصد سبد انرژی خود را از تجدیدپذیرها تامین نمایند. برنامه‌ریزی‌های لازم هم انجام شده و به سرعت به این سمت در حرکتند. کشورهایی چون فنلاند و سوئد تا سال ۲۰۳۵ هدف‌گذاری کردند که به این عدد دست یابند. اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۵۰ چنین هدف‌گذاری انجام داده است. هرچند اینها هدف‌گذاری است و ممکن است در عمل، تحقق نیابد اما یک چیز قطعی است و آن هم حرکت این کشورها به سمت تجدیدپذیرهاست. یعنی انرژی‌های تجدیدپذیر در آینده سهم خیلی بیشتری از ۲۰ درصد کنونی در سبد انرژی جهانی خواهند داشت. اما این به معنای نادیده گرفتن سایر منابع خدادادی انرژی برای دیگر کشورها نیست. بنابراین ما نباید منابع سوخت‌های فسیلی خود را کنار بگذاریم بلکه باید یک موازنه هوشمندانه بین اینها برقرار کنیم و از هردوی اینها به نحو شایسته و مطلوب استفاده کنیم. قطعا دنیا در آینده نزدیک نخواهد توانست انرژی‌های تجدیدپذیر را به طور کامل جایگزین انرژی‌های فسیلی کند.
وضعیت استفاده از این انرژی‌ها در کشور ما چگونه است؟
کشور ما گذشته از مباحث علمی، حدود ۲۰ تا ۲۵ سال است که در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر کار می‌کند و برای آن سازمان قرار داده است اما با وجود تمام تلاش‌هایی که تا امروز انجام شده، سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور ما چندان قابل‌توجه نیست.
آیا آماری از این سهم در اختیار دارید؟
تخمین‌ها حکایت از آن دارد که این سهم زیر ۰.۵ درصد است و شاید خیلی کمتر از این میزان هم باشد. آنچه که تا امروز وجود داشته، این است که بیشتر تمرکز کشور روی برق تجدیدپذیر بوده و روی حرارت تجدیدپذیر کار جدی صورت نگرفته است. در زمینه برق تجدیدپذیر هم چیزی کمتر از ۳۰۰ مگاوات نیروگاه فعال احداث شده است. این سهم چندان زیاد نیست و جا دارد که کشور ما از ظرفیت‌های موجود، خیلی بیشتر استفاده کند.
دلایل این عقب‌ماندگی را چه می‌دانید؟
به نظر من دلایل زیادی را برای این امر می‌توان برشمرد. نخستین دلیل نگاه نادرست به تجدیدپذیرهاست. ما یک کشور نفتی هستیم. برخورداری از منابع سرشار نفتی باعث شده که انرژی در کشور ما ارزان باشد. وقتی قیمت حامل‌های انرژی فسیلی همچون نفت و گاز ناچیز است، امکان رشد بقیه منابع انرژی فراهم نخواهد شد. انرژی‌های تجدیدپذیر، انرژی‌های تقریبا نوظهورند. یعنی فناوری‌های آن یا در آستانه بلوغ یا کمتر به بلوغ رسیده است. به عبارت دیگر هزینه‌های فناوری اینها به تنهایی با انرژی‌های فسیلی قابل رقابت نیست. بنابراین وقتی هزینه حامل‌های انرژی فسیلی ارزان باشد، بر رشد انرژی‌های تجدیدپذیر سایه می‌اندازد و امکان رقابت را از آنها می‌گیرد. اما چنانچه قیمت انرژی در کشور ما واقعی باشد آنگاه زمینه رشد سایر منابع انرژی از جمله تجدیدپذیرها فراهم می‌گردد. یکی دیگر از دلایل این عقب‌ماندگی، بازار نه‌چندان بزرگ و قوی است که در کشور ما برای تجدیدپذیرها وجود دارد. هنوز میزان نیروگاه‌های تجدیدپذیر در ایران اندک است. هنوز بحث حرارت تجدیدپذیر در کشور ما شکل نگرفته است. لذا چون بازار وجود ندارد، تلاش برای دستیابی به فناوری و کاهش قیمت هم متاثر از آن باقی مانده است. تلاش‌هایی که تا امروز صورت گرفته یا مستقیما از ناحیه دولت بوده و دولت با بودجه‌های دولتی، نیروگاه‌هایی احداث کرده یا با حمایت‌های دولت و اعطای بودجه‌های کمکی توسعه‌یافته است.
قطع به یقین در ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر، مطالعاتی در زمینه صورت‌های مختلف انرژی‌های تجدیدپذیر و پتانسیل کشور انجام داده‌اید. مزیت کدام یک از این انرژی‌ها برای ما بیشتر است؟
در نگاه کارشناسی ابتدایی می‌توان گفت به لحاظ انرژی خورشیدی ظرفیت بسیار خوبی در کشور داریم و مطالعات تحقیقاتی انجام شده از سوی موسسات داخلی و خارجی هم این موضوع را تایید می‌کنند. در زمینه انرژی بادی هم پتانسیل بالایی داریم تا آنجاکه میزان وزش باد در برخی از مناطق مثل استان سیستان، کرمان، خواف و… بسیار قابل‌توجه است. متوسط نرخ وزش باد در این مناطق از متوسط جهانی خیلی بالاتر است. در بحث انرژی زمین‌گرمایی هم از منابع زمین‌گرمایی High‌Grade (عمیق) برخورداریم هرچند منابع Low Grade زیادی نیز در اختیار ما است. علاوه بر این، کشور ما مرزهای آبی دارد که امکان استفاده از نیروی جزر و مد را فراهم می‌کند. در بحث زیست‌توده هم به لحاظ برخورداری از منابع زیاد کشاورزی و جنگلی از قابلیت مناسبی بهره‌مند هستیم. همچنین با توجه به نرخ بالای تولید زباله و پسماند در کشور، امکان استفاده از اینها به‌عنوان یک منبع جدید انرژی برای ما مهیاست. اما اگر بخواهیم از بین صورت‌های مختلف انرژی‌های تجدیدپذیر اولویت‌بندی بکنیم، به نظر می‌رسد در زمینه انرژی خورشیدی و بادی و زمین‌گرمایی و زیست‌توده، کار بیشتری انجام شده و اینها از اشتهار بیشتری برخوردارند.
برای توسعه استفاده از این انرژی‌ها، ستاد شما چه برنامه‌هایی را در دستور کار دارد؟
خوشبختانه ستاد ما از گذشته تلاش‌های خوبی برای استفاده بیشتر از این مواهب الهی انجام داده است. با تلاش تمام مدیران و کارشناسان ستاد از گذشته تا دوره حاضر، سند توسعه دانش‌بنیان انرژی‌های تجدیدپذیر در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. در این سند اهداف بلندمدت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر کاملا روشن شده است. در این سند آمده که تا سال ۱۴۰۴ کشور ۲۰هزار مگاوات برق و حرارت تجدیدپذیر تولید کند؛ این عدد قابل‌توجهی است. بر این اساس مقرر شده که ۱.۸ درصد از کل عرضه انرژی در سبد انرژی در سال ۱۴۰۴ از منابع تجدیدپذیر صورت بگیرد و دولت موظف است با تمام دستگاه‌های ذی‌ربط خود، برنامه‌ریزی و به این هدف دست یابد. این سند یک سند فرادستگاهی است که تلاش می‌کند با رفع موانع، حرکتی ایجاد کند تا تمام دست‌اندرکاران و دستگاه‌های مربوطه از جمله وزارت نیرو، وزارت نفت، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت صنعت و معدن و… بتوانند برای رسیدن به این هدف، نقش‌آفرینی کنند. ذیل این اهداف، اقدامات کلان ملی طراحی و پیش‌بینی شده است که در حوزه علم، فناوری، بازار و اقتصاد، هرکدام از این بازیگران چه نقش‌هایی و به چه میزان می‌بایست ایفا کنند. آن چیزی که بر عهده معاونت علمی ریاست ‌جمهوری به‌عنوان متولی بحث‌های فناوری کشور قرار دارد هم در داخل این سند مشخص شده است. خوشبختانه این سند برای ابلاغ از سوی ریاست محترم جمهوری رفته و امیدواریم با ابلاغ ایشان، این سند جایگاه رسمی خود را پیدا کند و مبنایی برای حرکت مضاعف کشور به منظور بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر شکل بگیرد.
شروع تدوین این سند از چه زمانی بوده است؟
بحث این سند از ۳ سال پیش در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد و کار کارشناسی روی آن صورت گرفت. در نشست‌های متعدد دستگاهی هم موارد مختلفی طرح و دیدگاه‌های دستگاه‌ها ارائه شد. ۲ سال پیش هم در یکی از نشست‌های نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسید. از ۲ سال پیش به این طرف، مسائل و چالش‌هایی از سوی برخی از دستگاه‌ها مطرح بود که خوشبختانه در این ایام با همت دستگاه‌ها و نیز خود ستاد، این نقطه نظرات گرفته شد و اصلاحات لازم اعمال گردید و پس از جمع‌بندی، تقدیم شورای عالی انقلاب فرهنگی شد که برای ابلاغ به ریاست جمهوری تحویل گردد.
همان‌طور که اشاره کردید تاکنون کمتر از ۳۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کشور به بهره‌برداری رسیده است. هدف‌گذاری وزارت نیرو هم برای برنامه ششم توسعه، تولید ۵۰۰۰ مگاوات انرژی از منابع تجدیدپذیر است. آیا فکر نمی‌کنید تحقق تولید ۲۰هزار مگاوات انرژی از منابع تجدیدپذیر تا سال ۱۴۰۴ قدری آرمانی باشد؟
وقتی ما به چشم‌انداز نگاه می‌کنیم و وقتی ما به کشورهایی که در این حوزه کار می‌کنند نگاه می‌کنیم، این اعداد چندان بزرگ نیستند. منتها وقتی به واقعیت نگاه می‌کنیم، این اعداد بزرگ به نظر می‌رسند. وقتی ما برنامه پنجم را مرور می‌کنیم و می‌بینیم در این برنامه هم ۵۰۰۰ مگاوات برق تجدیدپذیر پیش‌بینی شده بود اما از این میزان بهره‌ای نبردیم، درمی‌یابیم که دستیابی به این اعداد ساده نیست و به کار زیاد نیاز دارد. اتفاقا برای دستیابی به این اعداد، بازنگری در داخل ستاد انرژی‌های تجدیدپذیر اتفاق افتاده است. به خاطر تحقق این هدف، سند تدوین شده و قرار است یک هم‌افزایی جدید بین دستگاه‌های مربوطه صورت بگیرد. مسلما اگر این هم‌افزایی صورت نگیرد، این اعداد هم به سرنوشت عددهای قبل دچار خواهد شد. تلاش ما بر این است که چنین اتفاقی نیفتد و قدم اول در این راستا، ابلاغ این سند است که به‌عنوان یک وظیفه ملی بر دوش همه دستگاه‌ها خواهد بود. در این سند پیش‌بینی شده که مکانیسم‌های پایش و رصد چگونه است و برای رفع موانع موجود در برابر دستگاه‌ها، چطور بایستی پیش برویم. امیدواریم با ابلاغ این سند، حرکت متفاوت‌تر و متمایزتری نسبت به حرکت‌های قبل انجام بگیرد. به هرحال شرایط امروز ما با شرایط پنج سال قبل خیلی فرق کرده است. امروز کشور به اهمیت تجدیدپذیرها بیش از گذشته واقف است و حرکت‌های بیرونی هم ما را به این سمت سوق می‌دهند. امید می‌رود که در برنامه ششم توسعه به لحاظ عملیاتی، توجه بیشتری به این امر صورت بگیرد.
پس شما به تحقق ۲۰هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر تا سال ۱۴۰۴ خوشبین هستید؟
نسبت به گذشته خیلی امیدوارم که ماحصل این حرکت از چیزی که امروز در سبد انرژی کشور ماست، بیشتر شود. اما اینکه به اعداد فوق دست یابیم مستلزم همت و حمایت همه عوامل است.
گذشته از استراتژی درازمدت، چه برنامه‌های اجرایی برای این موضوع در ستاد انجام خواهد شد؟
ما تا زمانی که سند ابلاغ شود، انجام چند کار را در برنامه داریم؛ اول از همه رسیدگی به امور شرکت‌های دانش‌بنیان و به طور کلی توسعه فناوری‌های تجدیدپذیر است. قطعا یکی از عوامل بسیار کلیدی و تعیین‌کننده، بحث فناوری است. اگر ما فناوری‌های لازم را در اختیار نداشته باشیم، توسعه بازار چندان مفهوم ندارد. ستاد در این زمینه خیلی درگیر است و با مراکز تحقیقاتی و دانشگاه‌های مختلف و نیز کارآفرینان و صاحبان ایده و اندیشه در ارتباط هستیم و حمایت‌هایی از اینها به عمل می‌آوریم. بر این اساس پروژه‌های مختلفی تعریف شده که در حال انجام است که بعضی در مراحل انتهایی هستند و بعضی هم در اواسط کار قرار دارند. دوم رصد کارهایی است که در اقصی نقاط کشور توسط دستگاه‌ها و بازیگران مختلف این عرصه صورت می‌گیرد. سیاست ما این نیست که کار انجام شده را دوباره تکرار کنیم. بنابراین بخشی از فعالیت ما صرف این می‌شود که ببینیم دستگاه‌ها چه کرده‌اند و چه میزان از کار را انجام داده‌اند؟ که ما بیاییم از آن نقطه به بعد کمک کنیم. به این منظور نشست‌های مختلفی با دستگاه‌های مختلف داریم و تقریبا هر دو هفته یکبار شورای هماهنگی و شورای مشورتی ستاد را با حضور دستگاه‌های مختلف تشکیل می‌دهیم. سوم ایجاد آمادگی برای ستاد قبل از ابلاغ است تا موانع و مشکلات موجود بر سر راه توسعه تجدیدپذیرها در کشور را شناسایی و ریشه‌یابی کنیم و زمانی که سند ابلاغ شد و مسوولیت به طور رسمی بر دوش ستاد قرار گرفت، از صفر شروع نکنیم و با دست پر وارد میدان شویم. تا امروز هم این کار تا حد زیادی انجام شده است. بخش قابل‌توجهی از موانع یا شناسایی شده یا در حال شناسایی است. امیدواریم بعد از این به سمت ارائه راهکارهایی برای رفع موانع حرکت کنیم.
استفاده از فناوری‌ها چقدر می‌تواند در بهبود عملکرد نیروگاه‌های تجدیدپذیر موثر باشد؟
از بحث‌های مهمی که الان در ستاد مطرح است و تقریبا کارهای آن با مشارکت دیگر دستگاه‌های ذیربط مثل وزارت نیرو و وزارت صنعت انجام شده، بحث ایجاد مکانیزم‌های تشویقی برای ساخت داخل است. همان‌طور که می‌دانید ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف چند تبصره دارد. ماده ۵ آیین‌نامه اجرایی آنکه منطبق بر این مساله است، راهکاریی پیش‌بینی کرده که دولت موظف شده برای سرمایه‌گذاران یا تولیدکنندگان داخلی و خارجی که در بحث احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر از توان دانشی، مهندسی و امکانات داخلی بهره بگیرند، به‌عنوان تشویق تا ۳۰ درصد، قیمت خرید برق را افزایش دهد. ما یک کار بسیار فشرده اما پرمحتوا با همکاری وزارت نیرو و وزارت صنعت که متولی برق و متولی تولید داخلی هستند، انجام دادیم. آیین‌نامه‌های مربوطه و فهرست کالاها و سهم هریک از بخش‌های دانشی را در هریک از انواع نیروگاه‌ها مشخص کردیم. ان‌شاءالله پس از ابلاغ وزیر محترم نیرو، مشوق خوبی برای شرکت‌های داخلی و خارجی ایجاد خواهد شد.
بر مبنای دستورالعمل تهیه شده که به آن اشاره کردید، اگر شرکت‌ها بتوانند ۱۰۰ درصد تجهیزات خود را از تولیدات داخل تامین کنند می‌توانند به سقف ۳۰درصدی افزایش قیمت خرید برق دست یابند. با توجه به برنامه گسترده وزارت نیرو برای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کشور، آیا صنایع داخلی از نظر کمیت و کیفیت تولید قطعات و تجهیزات، توان پاسخگویی به تقاضای بازار را دارند؟
این سوال بسیار خوبی است و مشابه حکایت آن مرغ و تخم و مرغ است. وقتی سرمایه‌گذار می‌آید و می‌خواهد نیازهای خود را از داخل تامین کند، می‌گویند امکان تامین در داخل وجود ندارد و باید از خارج وارد کنید. به تولیدکنندگان داخلی می‌گویید چرا نمی‌آیید تولید کنید، می‌گویند بازار نداریم. این واقعیت موجود کشور تا به امروز است. با توجه به حجم بازاری که در داخل کشور وجود داشته، تمام این زنجیره در داخل کشور موجود نیست. شاید تولید بعضی از این المان‌ها هم از نظر اقتصادی و حجم بازار ما توجیه نداشته باشد. یعنی اگر ما ۱۰۰ درصد قطعات و المان‌ها را هم در داخل کشور تولید کنیم، این به معنای درست مساله نیست. اما در حال حاضر پتانسیل‌هایی در داخل برای تولید بعضی از این تجهیزات وجود دارد. مثلا در بعضی اقلام حوزه خورشیدی و بادی، شرکت‌هایی پاسخگوی نیازهای فعلی هستند و از نظر سخت‌افزاری این امکان را فراهم کردند که اگر حجم بازار افزایش یابد، تا حد زیادی به تقاضا پاسخ دهند. قطعات زیادی در داخل کشور قابل تامین است و خوشبختانه توان طراحی و مهندسی ما اجازه انجام این کار را می‌دهد. بعضی از اینها پروانه‌هایی از موسسات معتبر بین‌المللی هم دارند. البته با وجود اینکه این امکان تا حدودی در کشور وجود دارد اما باز هم جای کار هست که با رشد و توسعه بازار، قطعا توجه به ساخت داخل هم بیشتر خواهد شد.
آیا آماری در اختیار دارید که هم‌اینک چند شرکت دانش‌بنیان در این عرصه فعال هستند؟
تصور می‌کنم در حال حاضر حدود ۷۰ شرکت دانش‌بنیان ذیل بخش انرژی‌های تجدیدپذیر مشغول فعالیت هستند.
چه برنامه‌ای برای حمایت از این شرکت‌ها دارید؟
یکی از گروه‌های هدف ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر معاونت علمی، قطعا همین شرکت‌های دانش‌بنیان هستند. چه ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه‌هایی که امروز وجود ندارند و چه حمایت برای رشد کیفی این شرکت‌ها در دستور کار ستاد قرار دارد و می‌توان گفت به‌صورت روزمره با این شرکت‌ها در ارتباط هستیم. این شرکت‌ها در بخش‌های مختلف زنجیره فناوری از بحث تحقیقات گرفته تا تولید انبوه با ما ارتباط دارند و همکاری‌های مشترکی انجام می‌دهند.
یکی از برنامه‌های اعلام شده ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر، فعالیت در زمینه شیرین‌سازی آب دریاست. آیا هم‌اینک در این عرصه هم فعالیت دارید؟
بله. در زمینه شیرین‌سازی آب دریا با استفاده از فناوری‌های تجدیدپذیر فعالیت می‌کنیم.
با توجه به برنامه گسترده وزارت نیرو برای شیرین‌سازی و انتقال آب از جنوب کشور به فلات مرکزی ایران و لزوم تامین انرژی برای این طرح، استفاده از فناوری‌های تجدیدپذیر چقدر می‌تواند به اجرای آن کمک کند؟
بحث آب با توجه به حجم بارش و نوع مدیریتی که بر آن اعمال می‌شود، یک بحث بحرانی و استراتژیک برای کشور ماست. امروز هم اثرات اجتماعی و زیست‌محیطی این بحران را شاهد هستیم. چند راهکار کلی برای مدیریت منابع آب وجود دارد؛ یکی استفاده از منابعی است که آب کمتری مصرف می‌کنند. یکی از مزیت‌های تجدیدپذیرها این است که در چرخه تولید به آب کمتری نیاز دارند. بنابراین جایگزینی نیروگاه‌های تجدیدپذیر به جای نیروگاه‌های فسیلی، یک کمک برای بحث آب به شمار می‌آید. دوم استفاده از فناوری‌های تجدیدپذیر در بهره‌برداری از آب است. آنچه که روی سایت ستاد اعلام شده، استفاده از فناوری‌های تجدیدپذیر برای شیرین‌سازی آب است. اینها فناوری‌های جدیدی است که در دنیا شکل گرفته و برخی از موسسات ما هم روی آن کار کرده‌اند. اما آن طرح کلان وزارت نیرو که شما اشاره کردید، فراتر از مقوله فناوری‌های تجدیدپذیر است. هرچند تجدیدپذیرها می‌توانند در زمینه CHPها برای تامین انرژی این طرح کمک کنند. چیزی که امروزه در دنیا نمونه‌های خوبی از آن دیده می‌شود و حتی در مقیاس‌های بزرگ در حد چند مگاوات، مشغول تامین انرژی هستند.
آمادگی دارید که در صورت نیاز به طرح کلان وزارت نیرو ورود پیدا کنید؟
ما آمادگی داریم و در این ارتباط مشکل خاصی هم نداریم و می‌توانیم کمک‌های خوبی از بعد فناوری به آن طرح ارائه کنیم.
بحث فناوری همیشه با تعاملات بین‌المللی عجین است. در زمینه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر چه تعاملاتی با کشورهای پیشروی جهان و شرکت‌های معتبر بین‌المللی انجام داده‌اید؟
به طور کلی دو راهکار اساسی برای توسعه فناوری وجود دارد که کاملا مکمل یکدیگر هستند؛ توسعه درون‌زا و توسعه برون‌زا. نکته اساسی و کلیدی آن است که ما قدرت جذبی در داخل ایجاد کنیم و برای افزایش بهره‌وری در زمان و هزینه، از تجربیات و دستاوردهای دیگران برای تکمیل ظرفیت‌های داخلی استفاده نماییم. در این چارچوب نقش همکاری‌های بین‌المللی کاملا بارز و بدیهی است. امروز ستاد تجدیدپذیر با سازمان‌های بین‌المللی مرتبط در این حوزه، همکاری‌هایی را شروع کرده است که برگزاری کنفرانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در تهران با حضور ۷۰ شرکت بین‌المللی در آذرماه امسال از نمونه‌های این همکاری است. در این راستا، برنامه‌ای برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی و ورکشاپ‌ها و نیز پروژه‌های مشترک با آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر تدوین کردیم و نیز همکاری با بعضی از موسسات معتبر بین‌المللی همچون انجمن انرژی خورشیدی آلمان، انستیتو تحقیقاتی فرانهوفر آلمان و موسسه ای‌سی‌ان هلند در دستور کار ما قرار دارد. با مجموعه‌هایی که جایگاه ستادی دارند، کارهای ستادی برای توسعه فناوری در شکل کلان انجام می‌دهیم. در سطح اجرای پروژه‌ها هم از موسسات و شرکت‌های داخلی که گیرنده‌های فناوری هستند، حمایت می‌کنیم که بتوانند همکاری خوبی با شرکای خارجی خود انجام دهند. چون ما ستاد هستیم، نمی‌توانیم خودمان گیرنده فناوری باشیم بنابراین باید یک شرکت دانش‌بنیان خوب که قدرت جذب و امکان توسعه فناوری را دارد با یک همکار توانمند در خارج مرتبط شود و ستاد هم به این اتفاق، کمک کند.
روند کار به این صورت است که خود شرکت‌ها برای همکاری مشترک اقدام می‌کنند و شما تسهیل‌کننده هستید یا شرکت‌های داخلی را به شرکای بین‌المللی معرفی می‌کنید؟
ما در هر دو زمینه فعالیت می‌کنیم. هم شاهراه‌هایی را برای کشور ایجاد می‌کنیم که این همکاری‌های بین‌المللی صورت بگیرد و هم از شرکت‌هایی که بتوانند کار تکنولوژیکی خوب با کشورهای صاحب‌نام برای جذب یک فناوری با اولویت و توسعه آن انجام دهند، حمایت می‌کنیم.
در حال حاضر چه تعاملات فناورانه‌ای با دیگر کشورها در جریان است؟
الان با شرکت‌هایی از اتریش، کره‌جنوبی و چین همکاری‌هایی در بخش‌های مختلف زنجیره فناوری انجام می‌دهیم. بعضی از همکاری‌ها در زمینه تحقیقات کاربردی است و بعضی دیگر هم در زمینه توسعه تکنولوژی به‌صورت مشترک است. حتی ما به بعضی از کشورها صادرات فناوری انجام می‌دهیم. مثلا در بحث موتورسیکلت برقی با حمایت‌های ستاد، قطعات اصلی آن در داخل کشور طراحی و ساخته شده و آن را به شبکه بین‌المللی برای صادرات وصل کردیم. از آن طرف هم در برخی از زمینه‌ها، انتقال فناوری به داخل صورت می‌گیرد.
و سخن پایانی شما؟
من در پایان باید به این نکته اشاره کنم که کار در تجدیدپذیرها به مشارکت همگانی نیاز دارد. یعنی ما بدون همکاری و همراهی بقیه بخش‌ها نمی‌توانیم کاری انجام دهیم. اگر همه اراده نکنیم که اهداف پیش‌بینی شده، محقق شود، هیچ توفیقی حاصل نمی‌گردد. من می‌خواهم دست یاری به سوی همه بازیگران اصلی این حوزه از جمله وزارت نیرو، وزارت نفت، سازمان حفاظت محیط‌زیست، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و نهادهایی که توسط این بخش شکل گرفته است، دراز کنم و از آنها بخواهم که در این عرصه با جدیت مشارکت کنند. کشور ما از پتانسیل لازم برخوردار است و نیاز دارد که به این سمت حرکت کند و باید به سهم واقعی تجدیدپذیرها بها بدهد. امیدواریم با حمایت همه، این اتفاق بیفتد.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *