عملکرد دولت در آیینه نقد فعالان حوزه فاوا

139506054390

مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت یازدهم در حالی حوزه فاوا را تحویل گرفت که به اذعان بسیاری از صاحبنظران این حوزه با عقب‌ماندگی‌های بسیار و همچنین نارضایتی عمومی در زمینه سرعت و کیفیت اینترنت و… همراه بود؛ حوزه‌ای که به‌شدت مورد بی‌مهری دولت‌های نهم و دهم قرار گرفته بود و حتی در آستانه ادغام شدن با وزارت راه و شهرسازی قرار داشت ولی دولت یازدهم از همان ابتدای کار، عزم خود را جزم کرد تا مشکلات این حوزه برطرف شود. حال در سال پایانی دولت تدبیر و امید، درباره عملکرد آن با گروهی از صاحب‌نظران به گفت‌وگو نشستیم.

برخورد متعادل با شبکه‌های اجتماعی
«دولت در شرایط سختی کار خود را آغاز کرد و تحریم‌ها و اثرات آن بر اقتصاد، در این سال‌ها خودش را نشان داد. رکودی که در کشور بود بر همه بخش‌ها اثر منفی گذاشت که طبیعتا از این مرحله عبور کردن و شرایط را بهتر کردن کار بسیار مهمی بوده که در دولت انجام شده و مطمئنم که در سال آینده و سال‌های بعد اثراتش را بیشتر خواهیم دید.» «احمد معتمدی» وزیر دولت اصلاحات با بیان این مطلب می‌گوید: دولت تدبیر و امید با وجود همه تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی، در حوزه ‌ای سی تی بسیار فعال بوده و همه تلاش وزارت ارتباطات بر این بوده است که رکود در این بخش چندان اثرگذار نباشد با اینکه به هرحال تاثیر تحریم‌ها در بخش‌هایی ازجمله انعقاد قراردادها و… غیرقابل انکار است. وی افزایش پهنای باند، افزایش تعداد کاربران اینترنت، رشد اینترنت موبایل و راه‌اندازی نسل ۳ و ۴ و نیز استفاده از شبکه‌های اجتماعی را از مواردی می‌داند که شاید نسبت به ۴سال قبل قابل مقایسه نباشد و می‌افزاید: این موفقیت بزرگی برای دولت است که با وجود تحریم و شرایط اقتصادی سخت، بخش ‌ای سی تی بتواند به رشد خودش ادامه دهد. معتمدی با اشاره به متعادل عمل کردن دولت در زمینه فیلتر شبکه‌های اجتماعی، این موضوع را نیز در توسعه اثرگذار می‌داند و می‌افزاید: البته فیلتر همیشه هست و همه معتقدند که باید وجود داشته باشد ولی نه در حد افراط و تفریط ولی آنجا که به مصالح ملی لطمه می‌زند حتما باید فیلتر وجود داشته باشد. فیلتر قبلا نیز بوده و حالا هم هست ولی در برخی مقاطع شاید افراط می‌شده که خوشبختانه دولت یازدهم در این زمینه هم متعادل برخورد کرده است. وی انتقادهایی هم به دولت دارد که یک نمونه آن کافی نبودن شتاب لازم در راه‌اندازی دولت الکترونیک است. وزیر دوران اصلاحات می‌گوید: در حوزه دولت الکترونیک، زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری باید توسط دولت انجام شود و شاید به دلیل مشکلات بودجه‌ای، دولت نتوانسته در این زمینه چندان موفق عمل کند.

ضعیف در حوزه نرم‌افزار
«سیدمحمد غرضی» وزیر اسبق پست و تلگراف و تلفن اما نسبت به عملکرد همه دولت‌ها در حوزه ‌ای تی بسیار منتقد است. وی در مقایسه دولت دهم و یازدهم می‌گوید: در دولت قبل، کمیت توسعه پیدا کرد ولی متوقف شد در حالی که در دولت فعلی چون به اندازه کافی کمیت رشد کرده بود دولتمردان سعی کردند به کیفیت برسند. منظورم از کمیت، تعداد خطوط تلفن همراه است چون تعداد خطوط موبایل در آن ۸سال خیلی بین مردم بالا رفت. البته تا وقتی ماها بودیم یعنی در سال ۷۰ تا ۷۶ اوضاع بسیار خوب بود، ما از سال ۷۰ پروژه موبایل را شروع کردیم که تعداد آن به بیش از یکی دو میلیون رسید و این رقم در دولت آقای خاتمی ۱۰میلیون شد و در دولت نهم و دهم بسیار افزایش یافت و حالا با اینکه جمعیت ما ۸۰ میلیون است ولی ۱۶۰ میلیون سیم کارت داریم. وی می‌افزاید: نرخ مکالمه هم در کشور ما بسیار ارزان است اما مشکل کجاست؟ در مکالمات صدا به خوبی منتقل می‌شود ولی هزاران سرویس را می‌توان روی موبایل ارائه داد که خبری نیست. به‌عنوان مثال در حالی که این گوشی‌ها توانایی تشکیل دولت الکترونیک را دارند ولی رگولاتور که دولت باشد، توانایی استفاده از این ظرفیت وتشکیل دولت الکترونیک را ندارد. شما هیچ مقررات و قانونی که منجر به تشکیل دولت الکترونیک شود را ندارید و با این روش اداره دولت که همیشه اپراتورها بر دولت (رگولاتور) برتر هستند غیرممکن است دولت الکترونیک مورد نیاز مردم تشکیل شود چون اپراتور یعنی مصرف‌کننده قویتر از رگولاتور (دولت) بوده و دولت از نیروهای برخوردار تهی است. غرضی با اشاره به اینکه رگولاتور (وزارتخانه) جای خود را با اپراتور (مخابرات) عوض کرده به هیچ وجه تشخیص بین رگولاتور و اپراتور مشخص نیست و هر دو همه چیز را گردن همدیگر می‌اندازند و وزارتخانه نمی‌تواند از خودش دفاع کند و نتیجه این می‌شود که به طور کلی (نه فقط در این دولت)، توسعه مخابرات به جای اینکه توانایی حل مشکلات مردم را داشته باشد بر مشکلات مردم اضافه کرده است. به نظر وی، مشکلات بهره‌برداری از شبکه اصلی مخابراتی به ناکجاآباد دارد می‌رود یعنی معلوم نیست چه کسی باید تصمیم بگیرد و علت اصلی هم این است که در دولت نهم و دهم مخابرات با قیمت پایین واگذار شد و الان منابع دست اپراتور (قسمت واگذار شده) است و مالک (دولت) ضعیف شده است. به اعتقاد غرضی، همه دولت‌ها در حوزه نرم‌افزاری بسیار ضعیف عمل کرده‌اند و همه مشکلات کشور مربوط به این می‌شود که دولت توانایی اینکه بتواند بر عوامل اجرا حکومت کند را ندارد.

اشتغالزایی کم هزینه، رهاورد حوزه ‌ای تی
اشتغالزایی از طریق حوزه‌ ای تی یکی از موضوع‌هایی است که مورد توجه بخش خصوصی قرار دارد و شاهین طبری، رییس هیات‌مدیره چارگون و رییس کمیسیون نرم‎افزار سازمان نظام صنفی رایانه‎ای استان تهران نیز بر آن تاکید دارد. وی با اشاره به انتظارات بالای بخش خصوصی حوزه‌ ای سی تی از دولت می‌گوید: از نگاه ما دولت باید در برنامه‌های خود، ‌ای تی را در اولویت قرار دهد چون ایجاد شغل با کمترین هزینه و بیشترین بهره‌وری از کسب‌و‌کارها در دنیا با کمک این حوزه اتفاق می‌افتد. تقریبا هر کشوری که در حوزه ‌ای تی سرمایه‌گذاری زیربنایی درستی انجام داده و منابع انسانی مناسبی داشته، توانسته است با بهره‌وری بالایی به درآمدزایی کشور و خلق ارزش افزوده کشورش کمک کند. طبری با مقایسه میزان سرمایه‌گذاری و توجه به حوزه‌ ای تی به نسبت دولت قبل می‌گوید: در دولت تدبیر و امید به مقوله ‌ای تی و شرکت‌های دانش بنیان بسیار هدفدارتر پرداخته شده است. این دولت همچنین برای ایجاد علم و دانش ارزش قائل شده و فعالان این حوزه برای داشتن شرکت‌هایی متفاوت، بسیار تشویق و ترغیب شده‌اند. این در حالی است که در دولت گذشته عملا شرکتی به‌عنوان شرکت دانش بنیان وجود نداشت و با یک شرکت صنعتی و از جنس غیر‌فناوری و‌ ای تی مقایسه می‌شد، در این دوره حداقل این ادبیات تغییر کرد و چنین شرکت‌هایی یک جایگاه دارند. وی همچنین با اشاره به حمایت‌های دولت ادامه می‌دهد: در این دولت شاهد تزریق امکانات و سرمایه به شرکت‌های دانش‌بنیان و نیز ایجاد صندوق‌های مختلف بوده‌ایم و همچنین شرایطی ایجاد شده که به شرکت‌های شناسایی شده به طور مستقیم سرمایه‌هایی تعلق گرفته است. از نگاه طبری با توجه به بضاعت دولت، واقعا کار کمی صورت نگرفته و کوچک کردن کارهایی که انجام شده، به هیچ وجه منصفانه نیست. وی ادامه می‌دهد: آی تی بزرگ‌ترین پتانسیل برای حل مشکلات بزرگ کشور از جمله بیکاری را دارد به‌عنوان مثال وقتی یک نفر پلتفرمی را ایجاد کند تا صدها نفر در گوشه و کنار ایران بتوانند صنایع دستی خود را آنلاین بفروشند علاوه بر ایجاد یک شرکت، ده‌ها مغازه آنلاین هم راه می‌افتد. حرف آخر اینکه هرچند دستاوردهای دولت بسیار بالا بوده و صد‌درصد نمره قبولی را می‌گیرد ولی مانع نمی‌شود که ما انتظار بیشتری داشته باشیم.

روزهای ناخوشایند سخت‌افزار
سخت‌افزار و بازار کالاهای مرتبط با ‌ای تی نیز از حوزه‌هایی است که فراز و نشیب‌های فراوانی داشته است. «علیرضا پورنقشبند» رییس کمیسیون سخت‌افزار سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران در این‌باره می‌گوید: هر چند نمی‌خواهم به دولت انتقاد کنم ولی می‌توانم بگویم که نسبت به دولت گذشته اوضاع سخت‌افزار و بازار بسیار بدتر شده است. وی دلیل این موضوع را تغییر مداوم قوانین می‌داند که باعث می‌شود دست و پای این صنف بسته بماند. پورنقشبند ادامه می‌دهد: این در حالی است که با همه این سختگیری‌ها، دولت نه موفق شد جلوی قاچاق را بگیرد و نه اینکه کالای تقلبی را جمع‌آوری کرده و بازار را کنترل کند. وی به ساماندهی بازار موبایل نیز انتقاد دارد و می‌گوید: شرکت‌هایی که به‌عنوان نماینده اپل معرفی شده‌اند چندان موفق نبوده‌اند و حتی گاه با استفاده از کارت بازرگانی خود، در قاچاق هم وارد می‌شوند پس عملا کمکی به بخش سخت‌افزار نمی‌کنند. از دیگر انتقادهای وی به دولت نیزعدم مشورت با خبرگان این صنعت است. از نگاه وی دولت می‌تواند از تخصص افراد حاضر در کمیسیون تخصصی سازمان نظام صنفی بهترین استفاده را بکند همان‌طور که در برخی دیگر از حوزه‌ها از جمله اینترنت و… از این ظرفیت بهترین بهره را برده و با شرکت‌ها تعاملی مناسب دارد. وی اعتقاد دارد که صنعت سخت‌افزار ایران در دو سه سال اخیر بدترین دوران خود را می‌گذراند هر چند رکود کلی بازار هم در این موضوع نقش داشته است. پورنقشبند می‌افزاید: علاوه بر این موارد، ما از مشکلاتی که به دست خودمان ایجاد شده و می‌توانست ایجاد نشود از جمله قوانین نامناسب موجود در گمرک، میزان تعرف کالاهای ‌ای تی، استاندارد و… هم ضربه خوردیم. دلیل افزایش قاچاق در این حوزه، بالا رفتن تعرفه‌های گمرکی است به‌عنوان مثال در دوبی، ۲۰ سال پیش تعرفه کالای ‌ای تی صفر شد ولی در مملکت ما این میزان بالا رفت و زمینه قاچاق فراهم شد.
وی ادامه می‌دهد: به نظرم سیاست‌هایی که دولت در خصوص‌ای تی و بازار در نظر گرفته کاملا غیرواقع‌بینانه بوده و جز در موارد خیلی معدود، این رویکرد را تغییر نداده‌اند. وی اعتقاد دارد همیشه به بخش سخت‌افزار صنعت ای تی به‌عنوان یک کالای لوکس نگاه شده می‌افزاید: همیشه نخستین جایی را که خواسته‌اند محدود کنند همین صنعت بوده و هنگام تخصیص ارز نیز اولویت این صنعت ۱۰ بوده در حالی که به‌عنوان مثال اولویت سیگار ۶ بوده است. این کارشناس حوزه سخت‌افزار بر این باور است که وزیر به اینترنت خیلی علاقه و توجه دارد و دستاورد خوبی هم داشته ولی در حوزه سخت‌افزار مساله تعرفه‌ها گمرک و… آن روحیه واقع بینی که آدم انتظار دارد یک مسوول دولتی نسبت به شرایط و وقایع روز داشته باشد، دیده نمی‌شود.

توجه دولت به کاربردی شدن علوم روباتیک
کشور ما در حوزه علوم روباتیک نیز پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته است. «مرتضی موسی خانی» رییس دانشگاه آزاد قزوین، یکی از دانشگاه‌های موفق در علوم روباتیک می‌گوید: بحث دانش روباتیک یکی از رسالت‌های دانشگاه‌ها و دولت است و خوشبختانه دولت حمایت‌های ویژه‌ای از ما کرده است. وی با اشاره به حمایت معاون فناوری رییس‌جمهور از توسعه و ترویج این دانش در کشور و نیز مسابقات روباتیک و پروژه‌هایی که منجر به تولید محصولات مورد نیاز صنعت شده می‌گوید: نگاه دولت فقط برگزاری مسابقه نیست بلکه به کاربردی‌تر کردن این علوم و نیز اقتصاد دانش بنیان اشاره دارد که از این موارد می‌توان به پروژه‌هایی همچون روبات‌های زیر آب برای تحقیق و جست‌وجو در اعماق دریاها نام برد که برای غواص‌ها امکانپذیر نیست. وی همچنین از روبات‌هایی در حوزه نفت، روبات‌های پرنده برای نقشه‌برداری‌های سه‌بعدی و ساخت خودرو با تکنولوژی بالا به‌عنوان دیگر علوم روباتیک کاربردی در دست اقدام یاد کرد. موسی‌خانی ادامه می‌دهد: در استفاده از ظرفیت‌های اساتید و دانشگاهیان و حمایت از نخبگان دولت نیز می‌توان به دولت یازدهم نمره عالی داد در حالی که در دولت قبل ما این تعامل را هرگز نمی‌دیدیم و فقط برخی دانشگاه‌های کشور مورد توجه و تمرکز بودند و از ظرفیت همه دانشگاه‌ها استفاده نمی‌کرد ولی در این دولت همه استان‌ها مورد توجه هستند و پتانسیل‌های کشور را شناسایی و حمایت کردند. از نگاه وی، دانش روباتیک هر روز با تحولات جدیدی مواجه است و صنایعی موفق هستند که از هوش مصنوعی و علم روباتیک بهره بگیرند. اگر وضعیت به همین روال پیش برود با توجه به پتانسیل، ظرفیت و خلاقیت نیروی انسانی، آینده درخشانی را برای این صنعت در کشور پیش‌بینی می‌کنیم و حتی اندیشمندان جهانی می‌گویند که ایران ظرفیت و قابلیت قرار گرفتن در زمره ۱۰ کشور برتر جهان را دارد و دلیل آن هم نسل جوان علاقه‌مند به آموزش عالی و به‌ویژه علوم کامپیوتر و روباتیک است.

*میترا جلیلی 



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *