دستاورد انتخابات ایران؛ الزام ترامپ به اجرای برجام

77e9d8c2-693f-4167-bd05-b1484a40af0e

بعد از اینکه در هفته‌های اخیر وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد رکس تیلرسون، وزیر خارجه، به پال رایان، رییس مجلس نمایندگان اطلاع داده که ایران تا روز ۱۸ آوریل به تعهدات خود براساس برجام عمل کرده است، دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا نیز لغو تحریم‌های یکجانبه این کشور را علیه ایران تمدید کرد. تحریم‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای کشورمان، پس از توافقنامه هسته‌ای بین ایران و قدرت‌های جهانی، موسوم به برجام و در زمان باراک اوباما، رییس‌جمهور سابق آمریکا لغو شد. از آن به بعد مقامات آمریکایی هر ۹۰ روز میزان پایبندی ایران به تعهدات برجام را مورد بررسی قرار می‌دهند تا برمبنای آن، لغو تحریم‌های ایران را تمدید کنند. با این وجود که از زمان روی کار آمدن ترامپ، برای اولین بار است که تمدید لغو این تحریم‌ها اجرا می‌شود.
ترامپ در دوران کارزار انتخاباتی خود به شدت از برجام انتقاد کرده بود و برجام را «بدترین» توافق ممکن خوانده بود که به منافع آمریکا و متحدانش لطمه می‌زند. او بارها گفته بود که این توافق را لغو خواهد کرد و مشاورانش نیز پس از پیروزی او در انتخابات، از مذاکره مجدد بر سر برخی از مفاد این توافق سخن می‌گفتند. بنابراین با وجود چنین رویکردهای خصمانه‌ای، انتظار نمی‌رفت دولت ترامپ به برجام پایبند بماند و لغو تحریم‌های هسته‌ای را تمدید کند؛ اما چه شد که ترامپ تندرو نیز به سمت اجرای برجام سوق داده شد؟
به نظر می‌رسد اتخاذ چنین رویکردی از سوی دولت او، در فضای سیاسی داخلی آمریکا، برخورد جامعه بین‌المللی و نیز واکنش‌ها و رویکردهای ایران ریشه دارد. در رابطه با عرصه داخلی آمریکا باید گفت برخلاف اوباما و همسرش، دونالد ترامپ و خانواده‌اش با حرف و حدیث‌های بسیار وارد کاخ سفید شدند و جامعه آمریکا تا مدت‌ها پس از اعلام نتایج انتخابات، صحنه شورش‌ها و اعتراضات بخش‌هایی از جامعه بود که ترامپ را نماینده واقعی خود نمی‌دانستند و از پیروزی او شگفت‌زده و ناراحت بودند. بنابراین ترامپ با مشروعیتی حداقلی کار خود را به‌عنوان رییس‌جمهور آمریکا آغاز نمود و این امر قدرت مانور او را برای انجام اقدامات جنجالی کاهش می‌داد. در ضمن بخش‌های گسترده‌ای از جامعه آمریکا و همچنین تحلیلگران و اندیشمندان این کشور، توافق با ایران را اقدامی صحیح و عقلانی و منطبق بر منافع متقابل می‌دانند و بنابراین ترامپ می‌دانست که در صورت لغو برجام، فضای متشتت و ناآرام آمریکا را چه بیشتر متلاطم خواهد ساخت.
از سوی دیگر جامعه بین‌المللی نیز نه تنها برای ترامپ به‌عنوان فردی بی‌تجربه در سیاست و معروف به عملکردهای غیراخلاقی، احترام و اعتباری قائل نیست؛ بلکه به طور مشخص در رابطه با لزوم پایبندی به برجام، در کنار ایران قرار گرفت و آمریکا را از لغو یکجانبه برجام به‌عنوان یک توافق بین‌المللی، بر حذر داشت. بدین ترتیب ترامپ که در عرصه داخلی قدرت مانوری نداشت، در عرصه بین‌المللی نیز چراغ سبزی از سوی جامعه بین‌المللی دریافت نکرد و به این جمع‌بندی رسیدکه در صورت شنا کردن بر خلاف جریان آب، بیش از وضعیت کنونی منزوی خواهد شد.
اما در این میان، رویکرد ایران به برجام، شرایط سیاسی داخلی کشورمان و نیز موضع‌گیری مقامات کشورمان پیرامون برجام نیز در تصمیم ترامپ موثر بود. ایران پس از ارائه نمایش بی‌نظیری از موفقیت فرآیند مذاکره و دیپلماسی برای حل یک اختلاف بین‌المللی که به توافقی بین‌المللی نیز منجر شد، مجدانه مسیر اجرایی ساختن این توافق بین‌المللی (برجام) را در پیش گرفت و خود را به‌عنوان بازیگری فعال و مثبت در عرصه بین‌المللی معرفی نمود. گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز همواره پایبندی کشورمان به برجام را تایید می‌نمود. از سوی دیگر جمهوری اسلامی ایران در واکنش به شعارهای تند ترامپ در قبال برجام، هم در دوران تبلیغات ریاست جمهوری و هم پس از برگزیده شدن او به‌عنوان رییس‌جمهور ایالات متحده، بارها اعلام نمود که به برجام پایبند است و هرگز آن را نقض نخواهد کرد؛ اما اگر طرف مقابل آن را پاره کند، ایران آن را آتش می‌زند. ارسال چنین پیام قاطعی همراه با انتقادات و فشارهای فراوانی که از سوی منتقدان روحانی به دلیل امضای برجام بر دولت او وارد می‌شد، نشانگر آن بود که در عرصه داخلی ایران نیز هستند گروه‌هایی که به نقض برجام و لغو آن تمایل دارند و تنها منتظر حرکت اشتباه رقیب هستند. در نتیجه، دریافت چنین پیام‌هایی سبب رویکرد احتیاط‌آمیز ترامپ و تمدید لغو تحریم‌ها از سوی او گردید. حال با انتخاب مجدد دولت تدبیر و امید، دیدگاه قاطبه مردم ایران نسبت اقدامات دولت یازدهم و از جمله امضای برجام بیش از پیش آشکار شده و مردم ایران با حضور میلیونی خود پای صندوق‌های رأی و انتخاب مسیر تعادل و تعامل نشان دادند که خواهان چه نوع سیاست خارجی و مناسباتی با جامعه جهانی هستند. بنابراین شکل‌گیری چنین فضایی در جمهوری اسلامی ایران پس از انتخابات، تیر خلاص را به تلاش‌های ایران هراسانه‌ترامپ و دولت‌های همدست و حامی آن زد و نقض برجام را بیش از پیش برای دولت آمریکا سخت و پرهزینه نمود.

*محمدمهدی مظاهری – استاد دانشگاه



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *