تطبیق الگوهای توسعه کشور با شرایط تغییر اقلیم

13212824

تغییر اقلیم یک پدیده پیچیده اتمسفری و اقیانوسی جهانی است که در درازمدت به وقوع می‌پیوندد. این پدیده متاثر از عواملی چون فعالیت‌های خورشیدی، آتشفشان‌ها، اتمسفر، اقیانوس‌ها و درصد گازهای گلخانه‌ای موجود در اتمسفر است که بر یکدیگر اثر متقابل دارند. این تغییرات منجر به دگرگونی در وضع آب و هوا، تغییر توزیع زمانی و مکانی بارش و نوع آن (برف یا باران)، جریانات سطحی، تبخیر، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و کیفیت آب شده و به طور کلی روند جدیدی را در اقلیم جهانی به وجود می‌آورد.
هم اینک بحث تغییر اقلیم در جهان یکی از چالش‌های عمده به شمار می‌آید و کارشناسان و متخصصان زیادی به تحقیق در چرایی و ابعاد این پدیده مشغولند. هرچند توجه به موضوع اقلیم و بالطبع تغییرات اقلیمی و آب و هوایی سابقه‌ای نسبتا زیاد دارد اما پس از انقلاب صنعتی که فعالیت‌های ناشی از آن سبب افزایش گازهای گلخانه‌ای و تغییر در ترکیبات جو شد، مساله تغییر اقلیم بیش از پیش مورد توجه دانشمندان هواشناسی و اقلیم‌شناسی قرار گرفت.
توجه جهانی به مسائل اقلیمی در قالب کنفرانس‌های بین‌المللی هواشناسی از آگوست ۱۸۵۳ در بروکسل نمود یافت و اولین کنگره هواشناسی از دوم تا شانزدهم سپتامبر ۱۸۷۳ بر جهانی شدن فعالیت‌های هواشناسی تاکید کرد.
پس از تشکیل سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در سال ۱۹۵۰ استفاده از داده‌های اندازه‌گیری ازن و گازهای گلخانه‌ای در تشریح و تبیین اقلیم مورد توجه قرار گرفت و فعالیت‌ها و توافقات جهانی در زمینه تغییر اقلیم و نحوه کنترل آن بررسی شد.
با این وجود، تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد در طول یکصد سال گذشته میانگین دمای هوا در نزدیکی سطح زمین تا ۰.۷۴ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. ضمن اینکه دما در ۸ کیلومتری پایینی جو نیز در چهار دهه گذشته پیوسته روند افزایشی داشته است.
براساس نتایج پژوهش‌های انجام شده، نشانه‌های تغییرات اقلیمی در سرتاسر جهان یکسان نیست. درحالی که در برخی نقاط دنیا افزایش بارندگی و کاهش دما مشاهده می‌شود، سایر مناطق دنیا از کاهش بارندگی و افزایش دما رنج می‌برند.
متاسفانه منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا که کشور ما نیز در آن واقع شده از جمله مناطق جغرافیایی است که با کاهش بارندگی و افزایش دما دست به گریبان است و این موضوع در سال‌های اخیر موجب کاهش چشمگیر ذخایر استراتژیک آب زیرزمینی، فرونشست دشت‌ها، خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها، افزایش ریزگردها و ده‌ها بحران زیست‌ محیطی دیگر شده است.
اما آیا همه ماجرا به همین جا ختم می‌شود؟ پیش‌بینی‌های صورت گرفته در مورد چشم‌انداز وضعیت اقلیمی ایران تا سال ۲۰۴۰ بیانگر آن است که در صورت تداوم روند فعلی، متوسط میزان بارش کشور حدود ۱۰درصد کاهش خواهد یافت. متوسط دمای کشور حدود یک درجه سانتی‌گراد و تعداد بارش‌های سنگین و سیل‌آسا تا ۴۰ درصد افزایش می‌یابد. ضمن اینکه تعداد روزهای داغ (دمای بیش از ۳۰ درجه سانتی‌گراد) در اکثر نقاط کشور افزایش و تعداد روزهای یخبندان در اکثر نقاط کشور کاهش خواهد یافت. همچنین افزایش تعداد روزهای خشک در مناطق مختلف کشور موجب خشکسالی در اکثر نقاط خواهد شد.

وقوع تغییر اقلیم را نپذیرفته‌ایم
احمدعلی کیخا، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی در این زمینه معتقد است: توسعه فعالیت‌های صنعتی، بهره‌برداری بی‌رویه از ظرفیت‌های طبیعی کره زمین، افزایش گازهای گلخانه‌ای و گرم شدن کره زمین و نهایتا تغییرات آب و هوایی از دلایل بروز پدیده تغییر اقلیم است.
وی می‌افزاید: چندسال پیش در اجلاس جهانی آب که در کشور ترکیه و با حضور سیاستمداران و متخصصانی از نقاط مختلف جهان برگزار گردید، عنوان شد که آب و هوا تغییر کرده و برای مهار آن هم نمی‌توان کاری انجام داد. بنابراین بشر باید فعالیت‌های خود را به‌گونه‌ای تغییر دهد که: ۱- از افزایش تغییرات در آینده جلوگیری کند ۲- تلاش کند که خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
کیخا با انتقاد از بی‌توجهی به پیامدهای ناگوار پدیده تغییر اقلیم در کشور، تصریح می‌کند: در کشور ما با وجود آنکه برخی از متخصصان و مسوولان بر این موضوع تاکید دارند اما هنوز وقوع پدیده تغییر اقلیم را نپذیرفته‌ایم و هنوز برخورد ما به‌گونه‌ای است که انگار در شرایط وفور آب قرار داریم.
وی در ادامه می‌گوید: هم‌اینک الگوی مصرف انرژی و سوخت و به طور کلی تمام ابعاد توسعه‌ای از جمله توسعه شهرها، ایجاد سکونتگاه‌ها، ساخت مسکن، راهسازی و… منطبق بر شرایط تغییر اقلیم نیست و امیدواریم که این موضوع هرچه سریع‌تر مورد توجه برنامه‌ریزان و حتی مجلس قرار بگیرد. هنوز مجلس ما به این باور نرسیده که بحث تغییر اقلیم از ضروریات است و باید برای آن وقت گذاشت و به آن توجه ویژه‌ای کرد و در صورت لزوم، قوانین را اصلاح کرد به نحوی که رفتار تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان با شرایط تغییر اقلیم سازگار شود.
نماینده زابل در مجلس شورای اسلامی با اشاره به توافق جهانی پاریس در زمینه کاهش گازهای گلخانه‌ای، تاکید می‌کند: این اتفاق بسیار خوبی در سطح جهان بود به‌ویژه آنکه کشورهای آمریکا و چین برای اولین بار پذیرفتند که فعالیت‌های خود را تعدیل کنند. کشور ما نیز با توجه به شرایطی که دارد، تعهداتی را در این اجلاس پذیرفت. لایحه مربوطه هم از سوی دولت به مجلس ارسال شد و به تصویب رسید. البته شورای محترم نگهبان ایراداتی را بر بخش‌هایی از آن گرفته بود که به مجلس برگشت داد و آن هم در دستور کار کمیسیون و مجلس است تا ان‌شاالله اصلاح شود.

تشدید اثرات تغییر اقلیم با بهره‌برداری نادرست از طبیعت
شمس‌الله شریعت‌نژاد، دیگر عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس هم با اشاره به عوامل تشدید گرمایش زمین و وقوع پدیده تغییر اقلیم، عنوان می‌کند: رشد ناموزون جمعیت، بهره‌برداری غیر اصولی از منابع، صنعتی شدن جامعه و رشد مصرف‌گرایی، لحاظ نکردن حساسیت‌های زیست محیطی و… شرایطی را فراهم کرده که گرم شدن کره زمین را به دنبال داشته و به وقوع پدیده تغییر اقلیم منجر شده است.
وی خاطرنشان می‌کند: اثر پدیده تغییر اقلیم بر منابع طبیعی و محیط زیست خیلی بطئی است و نمی‌توان صرف وقوع یک سیل یا افزایش کوتاه‌مدت میزان بارش را نتیجه این پدیده دانست. چون برای بررسی اثرات تغییر اقلیم باید دوره‌های بلندمدت مثلا ۱۰۰ساله را ارزیابی و مقایسه کرد و ما چنین اطلاعاتی در دست نداریم. یا بحث تغییر تنوع زیستی را نمی‌توان به راحتی اثبات کرد چراکه قضاوت در این حوزه بسیار سخت است اما تغییر اقلیم قطعا تغییر تنوع زیستی را به همراه دارد.
شریعت‌نژاد در ادامه می‌افزاید: بخش عمده‌ای از مشکلاتی که امروز ما را حساس کرده به دلیل بهره‌برداری‌های نادرست و دخالت‌های بیخود در طبیعت است. چالش‌هایی چون آلودگی هوا، خشک شدن تالاب‌ها، فرسایش خاک و… به دلیل این است که بهره‌برداری اصولی از منابع، مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراین ما باید به دستگاه‌های مختلف هشدار بدهیم که پرداختن صرف به تولید و خودکفایی آن هم به هر قیمت، فایده ندارد.
نماینده تنکابن و رامسر در مجلس شورای اسلامی تصریح می‌کند: ما باید توجه کنیم که پدیده فرونشست زمین اتفاقی رخ نداده بلکه وقتی سفره‌های زیرزمینی از آب خالی می‌شود، این اتفاق به وقوع می‌پیوندد. اینها قهر طبیعت و اتفاقات غیرقابل پیش‌بینی نیست. این اتفاقات از سوی خود ما انسان‌ها رقم می‌خورد. متاسفانه این مسایل، دلایل روشن علمی دارد اما به آن توجه نمی‌کنیم.

۸۵ درصد ذخایر آب زیرزمینی
برداشت شده است
اما بخش کشاورزی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور که از وقوع پدیده تغییر اقلیم و کاهش نزولات جوی بیشترین آسیب را متحمل شده است، می‌تواند در کنترل و جلوگیری از تشدید پیامدهای ناگوار این پدیده نقش مهمی ایفا کند. چرا که یگانه راه‌حل مواجهه با تغییر اقلیم و شرایط آب و هوایی، سازگاری با آن است و توانمندسازی کشاورزان، بهره‌گیری از دانش و تکنولوژی روز و نیز ارتقای بهره‌وری آب در این بخش، از جمله راهکارهای اساسی برای سازگار شدن با طبیعت به شمار می‌آید.
علی‌اکبری، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در این ارتباط می‌گوید: آنچه کاملا مشهود است و در عمل با آن مواجه هستیم، پدیده تغییر اقلیم در جهان یک روند انکارناپذیر و مشخصی را به همراه آورده و آثار این تغییرات به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک بسیار آشکار است تا آنجاکه برخی از حوزه‌ها همچون حوزه کشاورزی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. وی یادآور می‌شود: پدیده تغییر اقلیم تا حدودی از کنترل بشر خارج است گرچه علل غیرطبیعی و ناشی از دخالت بشر هم در این ارتباط موثر بوده است. از جمله اینکه بر مبنای تحقیقات صورت گرفته از سوی دانشمندان و پژوهشگران، گرم شدن کره زمین یکی از دلایل وقوع تغییر اقلیم به شمار می‌آید.
اکبری با اشاره به وضعیت بحرانی سفره‌های آب زیرزمینی در اثر برداشت‌های بی‌رویه سال‌های گذشته، اظهار می‌کند: در مناطق خشک و نیمه خشک جهان که کشور ما هم در آن قرار دارد، آثار مخرب تغییر اقلیم ملموس‌تر است. به‌عنوان مثال، پیامدهای پدیده تغییر اقلیم باعث شده که کشاورزان همه فشار خود را بر برداشت از منابع آب زیرزمینی معطوف کنند. آمارها حکایت از آن دارد که تا ۸۵ درصد ذخایر آب زیرزمینی برای مصارف کشاورزی که عمدتا به شکل سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، برداشت شده است. به عبارت دیگر، بشر امروز نه تنها سهم خود را که سهم نسل بعد از خود را برداشت کرده و اگر این روند ادامه پیدا کند، به یقین نسل بعد با مشکلات اساسی و جدی در تامین آب شرب و نیز آب مورد نیاز در بخش‌های صنعت و خدمات مواجه خواهد شد. نماینده بجنورد در مجلس شورای اسلامی می‌افزاید: رسالت دولت و وزارت جهاد کشاورزی این است که حداقل آب باقیمانده را به‌گونه‌ای مدیریت کنند که با استفاده از تکنولوژی روز، حداکثر بازده را در مصرف به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به تکالیف دولت در بودجه سال ۹۶ برای افزایش بهره‌وری آب می‌گوید: ما در بررسی بودجه سال ۹۶ در مجلس مصوبه‌ای داشتیم که دولت را به انتقال آب با لوله و به عبارتی، آبیاری تحت فشار در سطح مزارع مکلف کرد. با این وجود هنوز راه زیادی در پیش است تا به اهداف پیش‌بینی شده برای افزایش بهره‌وری آب در بخش‌های مختلف کشاورزی دست پیدا کنیم.
اکبری، افزایش بهره‌وری آب در بخش کشاورزی را از مهم‌ترین اقدامات در راستای سازگاری با شرایط آب و هوایی و تغییر اقلیم می‌داند و متذکر می‌شود: هنوز عرصه‌های بسیار وسیعی برای توسعه بخش کشاورزی که می‌تواند برای ما اشتغال‌زا باشد، در اختیار داریم که نیاز به آب دارد و از آنجاکه ما در زمینه آب به دلیل وقوع پدیده تغییر اقلیم دچار کمبود و مضیقه هستیم، طبیعتا استفاده از تکنولوژی در حوزه کشاورزی می‌تواند به‌عنوان راهکاری برای سازگاری بیشتر با این پدیده مورد توجه قرار بگیرد.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *